सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
बृहद्विमानशास्त्रम् / वैमानिक शास्त्र (महर्षि भरद्वाज - पं. ब्रह्ममुनि परिव्राजक सविस्तार हिन्दी व्याख्या)

बृहद्विमानशास्त्रम् / वैमानिक शास्त्र (महर्षि भरद्वाज - पं. ब्रह्ममुनि परिव्राजक सविस्तार हिन्दी व्याख्या)

Brihad Viman Shastra / Vaimanika Shastra of Maharshi Bharadvaja

महर्षि भरद्वाज (टीकाकार: पं. ब्रह्ममुनि परिव्राजक) द्वारा

DevanagariHindipublished368 पृष्ठ

पृष्ठ 91, कुल 368 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 91

६८ ] [ बृहद् विमानशास्त्र
रौद्री सूर्यकिरणों के संयोग से मारिका नाम की विषशक्ति उत्पन्न हो जाती है उससे सूर्यकिरण-
विघ्नू की उत्पत्ति हो जाती है। उसके दर्शनमात्र से परविमान का विनाश जो कर देता है वह रौद्री-
दर्पण हो जाता है। रौद्री दर्पण नाम आदि यथाविधि कह कर उसके पकाने की विधि अब संक्षेप से
कही जाती है ॥ ६४-६६ ॥
तदुक्तं दर्पणप्रकरणे-वह कहा है दर्पण प्रकरण में-
नागाष्टक शाल्मलिकत्रय तथा दुर्वारषट्क कुरुपिञ्जराष्टकम् ।
द्रोण्ये कविशद्रविचुम्बकाष्टक रुद्राणिग्रावोत्तरसप्तविंशति ॥ ६७ ॥
शल्याकषट्क बरकौटिलाष्टक वीराभ्रलिङ्गत्रिशतिकस्तथैव ।
क्षाराष्टक सैकतसपाक तथा मातृणषट्क वरडिम्बिकात्रयम् ॥६८॥
छि्वङ्गाष्टक मञ्चुकमृत् त्रयोदश निर्यासषटक वरकुम्भिनीत्रयम् ।
तैलत्रय माक्षिकसप्तविंशतिर्गोधाम्लषट्क वरपिञ्जुलाष्टकम् ॥ ६६ ॥
वैरञ्जसत्त्वाष्टकन्दपञ्चक तालत्रय कार्मुकसप्तक तथा ।
षड्विंशदेतान् विधिवत् सुशोधितान् सम्पूरयेत् कूष्माण्डकमूषिकायाम् ॥१००॥
कूष्माण्डकुण्डे सुदृढ निधाय संगालयेद्दशतोष्णकथ्यै ।
उन्मीलिताक्षान्तसुगालित रस यन्त्रोर्ध्वनालस्य मुखे निसिञ्चेत् ॥ १०१ ॥
एव कृते रौद्रिकदर्पणो भवेत् सूक्ष्मस्सुशुद्धस्सुदृढो मनोहर ॥ १०२ ॥
नाग-सीसा धातु या हाथी दान्त ८ भाग, शाल्मलिक-रोहेडा ३ भाग, दुर्वार-दुर्वरा-भारगी
६ भाग, कुरुपिञ्जर-कटेली का सूखा पेड़ ? ८ भाग, द्रोणी-द्रोणीलवण २१ भाग, रविचुम्बक-सूर्यकान्त
८ भाग, रुद्राणि-रुद्रजटा ७ भाग, मोवोषर-पाषाणक्षार २० भाग, शल्याक-रक्तखैर या नागवल्ली ६ भाग,
कौटिल-शंखसार ८ भागवीराभ्रलिङ्ग? ३० भाग, क्षार ८ या सब ८ क्षार एक एक भाग, सैकतसपाक-पकारेत
८ भाग, मातृण ? कातृण-गन्धतृण ६ भाग, वरडिम्बिका-श्योनाक वृक्ष या बड़ी जल मक्खी ३ भाग, छि्वङ्गा
लोहविशेष ८ भाग, कञ्चुकमृत्-केंचुलीमिट्टी १३ भाग, निर्यास-गोन्द ६ भाग, वरकुम्भिनी-श्वेत-
इन्द्रवारुणी-सौधिनी ३ भाग, माक्षिक-सोना माखी २७ भाग, गोधाम्ल-मन शिलाद्राव ६ भाग, वरपिञ्जुला
अच्छी रुई ? ८ भाग वैरञ्ज - विरञ्जि-कोआ का सत्त्व ८ भाग, कन्द-सूरणकन्द ५ भाग, ताल-हरिताल
३ भाग, कार्मुक-श्वेतखदिर या महानिम्ब ७ भाग। इन विधिवत् शोधी हुई २६ वस्तुओं को कूष्माण्डमूषक
में भर दे फिर कूष्माण्ड कुण्ड में सुदृढ़ रखकर १०० दर्जे की उष्णता से गलावे आंख खोलने तक
गलाया हुआ रसयन्त्र के ऊर्ध्व नाल के मुख में सींच दे-डाल दे ऐसा करने पर रौद्रीदर्पण सूक्ष्म शुद्ध
दृढ़ मनोहर हो जावे ॥ ६७-१०२ ॥
शक्त्यधिकरणम् ।
शक्ति का अधिकरण प्रस्तुत है ।
शक्तयस्सप्त ॥ अ० ४ सू० १ ॥
बो० गृ०