बृहद्विमानशास्त्रम् / वैमानिक शास्त्र (महर्षि भरद्वाज - पं. ब्रह्ममुनि परिव्राजक सविस्तार हिन्दी व्याख्या)
Brihad Viman Shastra / Vaimanika Shastra of Maharshi Bharadvaja
महर्षि भरद्वाज (टीकाकार: पं. ब्रह्ममुनि परिव्राजक) द्वारा
पृष्ठ 71, कुल 368 में से
संदर्भ में पढ़ें४८ ] [ बृहद् विमानशास्त्र
तारभाम्बोधिसंख्याकान् त्रिवर्गेषु यथाविधि ।
मूषाया मेलयेत् सम्यग्गालनार्थमत परम् ॥३७॥
तथा शीतहनोत्पत्तावूष्मपेषु यथाक्रमम् ।
दशनवत्रिलोहाशान् त्रिवर्गेष्वपि पूर्ववत् ॥३८॥
मूषाया मेलयेत् सम्यग् द्वाविंशाष्टदश क्रमात् ।
एकादशदशैकादशलोहाशान् यथाक्रमम् ॥३६॥
गरलहनोष्मपोत्पत्तौ त्रिवर्गेष्वपि पूर्ववत् ।
विशत्ित्रशाष्टसंख्याकान् मूषाया मेलयेत् सुधी ॥४०॥
पक्षघ्न नामक ऊष्मप की उत्पत्ति में तीन वर्गों में पूर्व की भांति ८, ६, ४ लोहभागांशों को
२०, १८, ६ भाग सुहागे सहित मूषा में डाल दे । ऊष्मप लोहों में अग्नितूट् सृष्टि-उत्पत्ति में तीन वर्गों
में यथाक्रम ५, २, १० लोहांशों को ३०, २०, १० भाग सुहागा से युक्त हुओं को मूषा में मिला दे । इसी
प्रकार भारहन की उत्पत्ति में ऊष्मप लोहों में यथाक्रम ७, ११, ६ लोहे के भागांशों को ५, १२, ७ संख्या-
वाले सुहागे के भागों को तीन वर्गों में यथाविधि मूषा में गलाने के अर्थ मिलावे, तथा शीतहन लोहे
की उत्पत्ति में ऊष्मप लोहों में यथाक्रम १०, ६, ३ लोहांगों को तीन वर्गों में पूर्व की भांति मूषा मे
मिलावे २२, ८, १० क्रम से (टङ्कण-सुहागा) मिलावे । ११, १०, ११ लोहांशों को यथाक्रम गरलघ्न
ऊष्मप की उत्पत्ति में तीनों वर्गों में पूर्व की भांति २०, ३०, ८ संख्यावालों को मूषा में बुद्धिमान
मिलावे ॥३३--४०॥
एवमाम्लहनोत्पत्त्यामूष्मपेषु यथाविधि ।
एकादशाष्टचत्वारिलोहभागान् सटङ्कणान् ॥४१॥
त्रिवर्गेष्वपि विंशाष्टादशषट्त्रिंशत्कान्तत ।
मूषाया पूरयेत् सम्यगिति शास्त्रविनिर्णय ॥४२॥
तथा विण्मभरोत्पत्त्यामूष्मपेषु तथैव हि ।
पञ्चसप्ताष्टलोहाशान् त्रिवर्गेषु सटङ्कणान् ॥४३॥
एकोनविशाष्टदशमूपाया मेलयेत् क्रमात् ।
विशल्यकृल्लोहसृष्ट्यामूष्मपेषु तथैव हि ॥४४॥
मूषया पूरयेत् सम्यग् विशद्द्वादशषट्क्रमात् ॥४५॥
द्विजमित्रोत्पत्तिविधावूष्मपेषु तथैव हि ।
अष्टत्रिनवलोहाशान् त्रिवर्गेषु यथाक्रमम् ॥४६॥
ताराष्टदशसंख्याकान् मूषाया मेलयेत् सुधी ।
तथैव वातमित्राल्योष्मपलोहक्रियाविधौ ॥४७॥
त्रिवर्गेष्वष्टषट्पञ्चलोहाशान् टङ्कणान्वितान् ।
मूषाया मेलयेत् सम्यग् द्वाविंशाष्टदशक्रमात् ॥४८॥