सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
बृहद्विमानशास्त्रम् / वैमानिक शास्त्र (महर्षि भरद्वाज - पं. ब्रह्ममुनि परिव्राजक सविस्तार हिन्दी व्याख्या)

बृहद्विमानशास्त्रम् / वैमानिक शास्त्र (महर्षि भरद्वाज - पं. ब्रह्ममुनि परिव्राजक सविस्तार हिन्दी व्याख्या)

Brihad Viman Shastra / Vaimanika Shastra of Maharshi Bharadvaja

महर्षि भरद्वाज (टीकाकार: पं. ब्रह्ममुनि परिव्राजक) द्वारा

DevanagariHindipublished368 पृष्ठ

पृष्ठ 339, कुल 368 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 339

३१६ ] [ बृहद् विमानशास्त्र
तदुपरि चान्यत् ॥ अ० २, सू० ३ ॥ १
बो० वृ०
प्रथमावरणस्यैवमुक्तवाथ रचनाविधिम् ।
द्वितीयावरणरचनाविधिरस्मिन् प्रकीर्त्यते ॥ १३३ ॥
प्रथमावरणस्योपर्यथाशास्त्रं यथाक्रमम् ।
अन्यदावरणं कुर्यादिति सूत्रविनिर्णयः ॥ १३४ ॥
प्रथमावरणात् किञ्चिद्ध्रस्वमावरणं यथा ।
तथा द्वितीयावरणं कर्तव्यमिति वर्णितम् ॥ १३५ ॥
वितस्तिशतकायामं यदि स्यात् प्रथमाऽङ्गणम् ।
वितस्त्यशीत्यायामं स्याद् द्वितीयावरणं तथा ॥ १३६ ॥
वितस्त्यशीत्यायामं च वितस्तित्रयगात्रकम् ।
द्वितीयावरणपीठं त्रिणेत्रेणैव कल्पयेत् ॥ १३७ ॥
प्रथम आवरण की इस प्रकार रचनाविधि कह कर द्वितीय आवरण की रचनाविधि इसमें कही
जाती है । प्रथम आवरण के ऊपर यथाशास्त्र यथाक्रम अन्य आवरण करे यह सूत्र का निर्णय है । प्रथम
आवरण से कुछ छोटा आवरण वैसा दूसरा आवरण करना चाहिए यह कहा है, प्रथम अङ्गण-आवरण
यदि १०० बालिशत लम्बा हो तो दूसरा आवरण ८० बालिशत लम्बा ३ बालिशत मोटा दूसरे आवरण
का पीठ त्रिणेत्र लोहे से बनावे ॥ १३३-१३७ ॥
पीठस्याध प्रदेशेथ प्रथमावरणोपरि ।
संयोजनार्थं विधिवत् कीलकानि दृढं यथा ॥ १३८ ॥
प्रथमावरणे यावत्संख्या स्यात् तावदेव हि ।
सन्धारयेद् यथाकामं सर्वत्राधोमुखान्यथ ॥ १३६ ॥
कीलकद्वयसंयोजनार्थं शास्त्रानुसारतः ।
कीलीग्रहणयोग्यानि हस्तचक्राण्यपि क्रमात् ॥ १४० ॥
कीलपक्त्यनुसारेणोभयत्र च यथाक्रमम् ।
कीलकानि स्थापयित्वा तेषामन्तरतस्ततः ॥ १४१ ॥
सचक्रनालान् सर्वत्र सतन्त्रीन् योजयेद् दृढम् ।
विद्युत्स्थानमुखात् तेषु विद्युत्संयोजनं यथा ॥ १४२ ॥
भवेत् तथा बृहच्चक्रकीलकं सरलं दृढम् ।
विद्युत्पात्रमुखे सार्धवितस्त्यन्तरतः क्रमात् ॥-१४३ ॥
स्थापयित्वा तदारभ्य नालचक्रोपरि क्रमात् ।
सुसूक्ष्मा मृदुला शुद्धा कनिष्ठाङ्गुलमानतः ॥ १४४ ॥
पीठ के नीचले प्रदेश में और प्रथम आवरण के ऊपर लगाने को कीलें दृढ प्रथम आवरण में