बृहद्विमानशास्त्रम् / वैमानिक शास्त्र (महर्षि भरद्वाज - पं. ब्रह्ममुनि परिव्राजक सविस्तार हिन्दी व्याख्या)
Brihad Viman Shastra / Vaimanika Shastra of Maharshi Bharadvaja
महर्षि भरद्वाज (टीकाकार: पं. ब्रह्ममुनि परिव्राजक) द्वारा
पृष्ठ 262, कुल 368 में से
संदर्भ में पढ़ेंजात्यधिकरण ] [ २१६
मातृको भ्राजकश्चैव पैङ्गलो टिट्टिभस्तत ।
प्रमथो भूर्ष्णिकस्तद्वच्चम्पको द्रोणिकस्तथा ॥१४॥
रुक्मपुङ्खो भ्रामणिक ककुभ कालभैरवः ।
जम्बुकाख्यो गिरीशश्च गरुडास्यो गजास्यक. ॥१५॥
वसुदेवश्शूरसेनो वीरबाहुर्भुसुण्डक. ।
गण्डको शुकतुण्डश्च कुमुद क्रौञ्चिकस्ततः ॥१६॥
अजगर. पञ्चदलश्चुम्बको दुन्दुभिस्तथा ।
अम्बरास्यो मयूरश्च भीरुश्च नलिकाह्वय ॥१७॥
कामपालोऽथगण्डक्ष पारियात्रो शकुन्तक ।
रविमण्डनो व्याघ्रमुख पश्चाद् विधुरथस्तथा ॥१८॥
सौवर्णिको मूडश्चैव दम्भोल्याख्यस्तथैव च ।
बृहत्कुञ्जविमानश्च महानट इति ॥१९॥
एते षट्पञ्चाशतिकास्तान्त्रिका इति द्वापरे । इति
द्वापर युग में तान्त्रिक विमान ५६ कहे हैं उनके नाम गौतम के कहे प्रकार से यथाशास्त्र
संक्षेप से निरूपित किए जाते हैं । भैरव, नन्दक, वटुक, विरिञ्चिक, तुम्बर, वैनतेय, भेरुण्ड, मकरध्व,
शृङ्गाटक, अम्बरीष, शेषास्य, सैंहिक, मातूक, भ्राजक, पैङ्गल, टिट्टिभ, प्रमथ, भूर्णिण, चम्पक, द्रोणिक,
रुक्मपुङ्ख, भ्रामणिक, ककुभ, कालभैरव, जम्बुकनामक, गिरीश, गरुडास्य, गजास्यक, वसुदेव, शूरसेन,
वीरबाहु, भुसुण्डक, गण्डक, शुकतुण्ड, कुमुद, क्रौञ्चिक, अजगर, पञ्चदल, चुम्बक, दुन्दुभि, अम्बरास्य,
मयूर, भीरु, नलिकानामक, कामपाल, गण्डर्क्ष, पारियात्र, शकुन्तक, रविमण्डल, व्याघ्रमुख, विधुरथ,
सौवर्णिक, मूड, दम्भोलि नामक, बृहत्कुञ्ज, महानट क्रम से ये ५६ तान्त्रिक विमान हैं द्वापर में ॥११-१६॥
शकुनायाः पञ्चविंशत् कृतकाः ॥ अ० ३ सू० ४ ॥ १
॥ बो० वृ० ॥
एवमुक्त्वा तान्त्रिकाणा नामभेदादिनिर्णय. ।
कृतकाना नामभेदनिर्णयार्थ तथैव हि ॥२०॥
क्रमेण शास्त्रतस्सम्यक् सूत्रोऽय परिकीर्तित ।
कृतकाना यानसंख्याबोधकानि पृथक् पृथक् ॥२१॥
पदानि त्रीणि सूत्रेऽस्मिन् वर्णितानि यथाक्रमम् ।
तत्रादिमपदाद् याननामभेदो निरूपित. ॥२२॥
तेषां सख्याविभागस्तु द्वितीयपदतस्मृतः ।
तृतीयपदतस्तद्वज्जातिभेदः प्रकीर्तित. ॥२३॥
एव सामान्यतस्सूत्रपदार्थस्सन्निरूपितः ।