बृहद्विमानशास्त्रम् / वैमानिक शास्त्र (महर्षि भरद्वाज - पं. ब्रह्ममुनि परिव्राजक सविस्तार हिन्दी व्याख्या)
Brihad Viman Shastra / Vaimanika Shastra of Maharshi Bharadvaja
महर्षि भरद्वाज (टीकाकार: पं. ब्रह्ममुनि परिव्राजक) द्वारा
पृष्ठ 233, कुल 368 में से
संदर्भ में पढ़ें२१० ] [ बृहद् विमानशास्त्रे
वासन्ती-पुण्ड्रवृक्ष-जूही फूलवृक्ष, मूड ?, रञ्जिका-रञ्जिनी-नागवल्ली या मजीठ या हरिद्रा,
सुर-देवदारु, रुचिका-रुचक-कागजी निम्बु, संवर्तकी-संवर्तक-बहेडा वृक्ष, फाल्गुणी-अर्जुन वृक्ष,
चञ्चोर चञ्चुर-रक्त एरण्ड, अरुणकान्त-सूर्यकान्त ? वा अरुणा-रक्तपुष्प तरु, कान्त-केसर या तृण ?,
कुदलनी-कुदलि-अश्मन्तक वृक्ष, मण्डूरिका-मण्डूर ?-लोहमल, मारिका-मारक-शिगरफ या मारिच-
कङ्कोल वृक्ष, लङ्कारी-लङ्कारिका-असनर्ग, कपिवल्लरी-कपिवल्ली-गजपिप्पली या कैथ, विषधरा ?-
सवालिका ? संवाटिका-शिषाडा, मञ्जरी-गन्धतुलसी या तिलवृक्ष या अशोक वृक्ष ? रुक्माङ्गा-
स्वर्णाङ्गा-महारग्वध वृक्ष-अमलतास, शरपुष्ठिका-श्रेष्ठ ढिण्ढिका ?-जल शिरीष वृक्ष, अर्क-आक,
गरुडा-गरुडी-गडूची-गिलोय, गुंजा-घौंटली, वरी-शतावरी, या अवरी-अवरिका-धन्या ?, जम्भरा-
झर्झर-सुगन्ध द्रव्य विशेष ? इनके श्रेष्ठ काण्ड कोपल छाल बूर को लेकर श्रेष्ठ पाक यन्त्रमुख में भर
कर पकावे क्रौञ्चद्रावक क्रौञ्च पद्मावीज रस ? डालने से फिर पकाने से शोधन से शास्त्रोक्त मार्ग से ३
दिन पकाने से शुभ्र वर्ण निर्मल भन्न मनपसन्द कोमल अति श्रेष्ठ सुमृदु माञ्जूलिकावल्कल
हो जावे ॥६०-६१॥
वातपामणिमाहृत्य पश्चान्मध्ये प्रकल्पयेत् ।
अंशुपादर्पणं तस्य पुरोभागे ततो न्यसेत् ॥ ६२ ॥
कौबेरवातसंसर्गो दिक्प्रभेदक्रमात् स्वतः ।
सम्भवेद् यदि मार्तण्डकिरणेषु मनागपि ॥ ६३ ॥
तदांशुपादर्पणस्य मुखं दिगनुसारत ।
नीलरक्तप्रभामिश्रवर्णं भवति नान्यथा ॥ ६४ ॥
दर्पणान्तरसन्धानात् तद्विज्ञाय यथाविधि ।
कीलकान् नवसंख्याकान् भ्रामयेदतिवेगतः ॥ ६५ ॥
एकैककीलवेगेन तत्तन्नालान्तरे क्रमात् ।
शक्तिसंयोजनाच्चैव शशचर्मणि वेगतः ॥ ६६ ॥
जायते सम्भाषिणाख्या काचिच्छक्तिर्महत्तरा ।
माञ्जूलिकावल्कलं तच्छक्तिमाहृत्य वेगतः ॥ ६७ ॥
चोदयेत् पद्मपत्रेषु तत्तत्पत्रान्यपि तन्त्रिभिः ।
तच्छक्तिं प्रे रयेद् वातपामणिं स्वीयशक्तिः ॥ ६८ ॥
वातपामणिः कौबेरविषवायुमतं परम् ।
सम्भाषिणिकासहाय्येन पिबेदत्यन्तवेगतः ॥ ६६ ॥
पश्चात् पश्चाष्टदलमध्यस्थनालमुखान्तरात् ।
कौबेरवातसम्बन्धविषवल्लघतिवेगतः ॥ १०० ॥
लयमायाति बाह्याकाशस्थवायौ स्वभावतः ।
पश्चात् खेटस्य यन्तॄणामारोग्यं भवति ध्रुवम् ॥ १०१ ॥
तस्माद् दिक्षाम्पतियन्त्रमेतदुक्तं यथाविधि ॥ इत्यादि ॥