बृहद्विमानशास्त्रम् / वैमानिक शास्त्र (महर्षि भरद्वाज - पं. ब्रह्ममुनि परिव्राजक सविस्तार हिन्दी व्याख्या)
Brihad Viman Shastra / Vaimanika Shastra of Maharshi Bharadvaja
महर्षि भरद्वाज (टीकाकार: पं. ब्रह्ममुनि परिव्राजक) द्वारा
पृष्ठ 207, कुल 368 में से
संदर्भ में पढ़ेंहस्तलेख कापी संख्या १३—
प्राप्यन्ते चारक्रमेण तेन शक्त्यष्टक भवेत् ॥ इत्यादि ॥
प्राप्त होते हैं चार-सञ्चारक्रम से उससे शक्त्यष्टक होवे ।
चारनिबन्धनेपि—चारनिबन्धनग्रन्थ में भी कहा है—
गणितोक्तप्रकारेण ग्रहभानां यथाक्रमम् ।
स्वस्वपरिधिमण्डलकेन्द्रे रेखानुसारत ॥१॥
चारातिचारादिवशात् सामीप्य केवलं भवेत् ।
शक्ति-सङ्घर्षणं तेन भवेदन्योन्यमद्भुतम् ॥२॥
एवमेकैकनक्षत्रग्रहायोश्शक्तिसङ्घर्षणात् ।
शक्तयोष्टौ प्रजायन्तेत्यन्तशीतघनात्मिका ॥३॥ इत्यादि ॥
गणित-गणित ज्योतिष में कहे प्रकार से ग्रह नक्षत्रों का यथाक्रम अपने अपने परिधिमण्डल
केन्द्र में रेखा के अनुसार चार अतिचार-गति सञ्चार आदि के बश केवल-अधिक समीपता हो जावे
तो उससे परस्पर अद्भुत शक्तिसंघर्ष हो जावे, इस प्रकार एक एक ग्रह और नक्षत्र के शक्तिसंघर्ष से
अत्यन्त शीतमूर्तिरूप आठ शक्तियां उत्पन्न हो जाती हैं ॥१ - ३॥
उक्तं हि शक्तिसर्वस्वे—शक्तिसर्वस्व में कहा है—
कृत्तिकाकुजयोश्शक्तिसङ्घर्षणवशात् स्वत ।
काचिच्छक्तद्युद्गमा नाम शक्तिस्सञ्जायते क्रमात् ॥४॥
तथैव शततारार्कशक्तिसङ्घर्षणेन च ।
शीतज्वालामुखी नाम काचिच्छक्ति प्रजायते ॥५॥
मघा (खा ?) शन्योश्शक्तिसङ्घर्षणवेगात् तथैव हि ।
शैत्यदष्ट्राभिधा (दा?) शक्ति र्जायते सर्वतोमुखा ॥६॥
तथा मृगशिरादम्भारिशक्त्योर्घर्षणेन च ।
सञ्जायते शीतरसवातशक्तिर्महोज्वला ॥७॥
तथैव चित्रा (त्त ?) बुधयोश्शक्तिसङ्घर्षणक्रमात् ।
शैत्यहेमाभिधा (दा?) काचिज्जायते शक्तिरुज्ज्वला ॥८॥