उपवनविनोद (आचार्य शार्ङ्गधर - वृक्षायुर्वेद, भू-जल संधान एवं उद्यान-विज्ञान सटीक)

48 UPAVANA VINODĀ
अथोपवनप्रक्रिया ।¹
घनप्रवालस्थगितातपानि
विकीर्णपुष्पाणि समीरगेन ।
गृहाणि कुर्यादतिमुक्तकानां
लताभिरालोल मधुव्रताभिः ॥ ८३²
स्थानेष्वपरेषुª तथा पादपयुगलेषु मिथुनसंवाहाः ।
शाखावलम्बिनीभिर्दोलाः कार्या लताभिश्च ॥ ८४
तरुविटपलतानिकुञ्जरम्या
विरचितक'न्दरसानुगण्डशैला ।
विविधमणिगृहा विचित्रधातुः
क्वचिदपि पर्वतिका विहारहेतुःᵇ ॥ ८५
केकानिनादसुभगाः सदासंत्रासिताहयः ।
ताण्डवेन तदुद्देशान्मण्डयन्ति शिखण्डिनः ॥ ८६
मन्दः । विलम्बिनो यत्र तटद्रुमा वपु-
र्विलोकयन्ति प्रसवेद्गौरिव ।
समं दिशन्तः कलहंसभूषणा
क्वचिद्भवेत्पुष्करिणी मनोरमा ॥ ८७³
(a) गणनाथ—स्थानेष्वप्येषु etc.
(b) The following additional sloka is given in Gananath's edition :
जल-प्रपात-निर्झरैः सुशोभितं मनोरमं ।
स्थलञ्च सौरभोल्लसत्-समस्त-वारियन्त्रकैः ॥८८
1 Cf. Ṛgveda, III. 8. 11, about "The consecration of a garden". See also Sānkhāyana's
Gṛhya Sūtra, V. 3. 2, et seqq.
2 Cf. Vātsyāyana's Kāmasūtra where details of the construction of a Vṛkṣavāṭikā are
given. See Introduction p. 17-18; and also Chakladar. pp. 151-156 where passages
are also quoted from Raghuvaṁśa, XIX, 9; Kāmasūtra, 17; Viṣṇu Smṛti, V. 117;
Bhāsa's Svapna-Vāsavadattā, Act V.
Cf. Also Matsya P. chap. 256, 3-10.
Śukranīti, IV. iv, 104.
Kāmandakinīti, XIV, 27-42.
3 Bṛhatsaṁhitā, 54 :—प्रान्तच्छायाविनिर्मुक्ता न मनोज्ञा जलाशयाः ।
यस्मादतो जलप्रान्तेष्वारामान् विनिवेशयेत् ॥ १