उपवनविनोद (आचार्य शार्ङ्गधर - वृक्षायुर्वेद, भू-जल संधान एवं उद्यान-विज्ञान सटीक)

SCIENCE OF ARBORI-HORTICULTURE IN ANCIENT INDIA 45
रम्भायाः सुपरिणतैः फलैर्बिलिप्तां
संशुष्कां भुवि निहितां पलालरज्जुम् ।
शुद्धायामुपरि तृणेन गाढगुप्ता-ᵃ
मासिञ्चेद्वहुजलैर्बहून्यहानि ॥ ६१
सा रज्जूस्तदनु तमालनीलभासोᵇ
बिभ्राणानरुणरुचोङ्कुरानप्रसूते ।
भूयस्तानुपचितपत्रकाण्डमूला-
नारोप्य प्रथितविधानतो निषिञ्चेत् ॥ ६२
आषाढ़े श्रावणे मासि बीजावपन रोपयो ।
ग्रीष्मादन्यत्र वल्लीनां केचिदिच्छन्ति रोपणम् ॥¹ ६३
मण्डपन्यावर्त्त स्वस्तिकचतुरस्रसर्वतोभद्रैःᶜ ।
बीथीनिकुञ्जपुञ्जकविन्यासैः पादपा रोप्यः ॥ ६४
दशविंशतिषोडशभिस्तु करै-
रधरोत्तरमध्यकृतान्तरकान् ।
द्विचतुस्त्रिभिरन्तरितान् क्रमशःᵈ
स्तृणपादपगुल्मभृतश्च वपेत् ॥² ६५
सान्द्रारोपणमवृद्धिकारणं
वातभीतिरतिदूररोपणात् ।
भिन्नवर्णरचनाल्पपीड़ना
नैव युक्तिरियमेव शस्यतेᵉ ॥ ६६
(a) गणनाथ—शुद्धायामुपरितया च गाढगुप्तां
(b) ,, सा रज्जुस्तरुण-तमाल-नील-भासा
(c) ,, मण्डप-नन्दावर्त्तैः स्वस्तिक etc.
(d) ,, द्विचतुस्त्रिभिरन्तरितान्रुचिरां—
(e) ,, भिन्नवर्ण-रचनाल्प-पीड़िता—
नान्तु युक्ति etc.
1 Cf. Bṛhatsaṁhitā, 54. 7; also Kaśyapa quoted by Bhaṭṭotpala in his Commentory on this sloka.
2 Cf. Agni P. chap. 281, 8 & 9.
Śukranīti, IV, iii, 91–93.
Bṛhatsaṁhitā, 54, 12,