विवाह वृन्दावनम् (पं. सीताराम झा ज्योतिष टीका - विवाह संस्कार, अष्टकूट गुण-मिलान एवं मुहूर्त विज्ञान सटीक)
Vivaha Vrindavanam: Vivaha Sanskara, Ashtakuta Guna Milana evam Muhurta Vigyan
केशवार्कमहोदय (टीकाकार: पं. सीताराम झा) द्वारा
पृष्ठ 90, कुल 138 में से
संदर्भ में पढ़ें[ प्रकरणम् ११ ] वसन्तलक्ष्मीसहितम् । ७७
अथ ग्रहयोगाध्यायः ।
तत्रादौ चक्रयोगं तत्फलं चाह—
चक्रस्यार्धे प्राचि पश्चात्क्रमेण क्रूराक्रूरैश्चक्रमित्यामनन्ति ।
अत्रोढायाः सुभ्रुवः स्वैरिणीत्वे भ्राम्यत्युच्चैश्चक्रवच्चित्तवृत्तिः ॥ १ ॥
सं०—चक्रस्य ( राशिमण्डलस्य ) प्राचि पश्चार्द्धे क्रमेण क्रूराक्रूरैः
चक्रं ( चक्रनामयोगं ) इति आमनन्ति, 'आचार्या' इति शेषः । दशमभाव-
मारभ्य चतुर्थभावपर्यन्तं चक्रस्य पूर्वार्धम्, चतुर्थाच्च दशमपर्यन्तं पश्चि-
मार्धं तत्र क्रमेण पापशुभैः स्थितैश्चक्रनामयोगो भवतीत्यर्थः । अत्रास्मिन्
योगे ऊढाया विवाहितायाः सुभ्रुवः कन्यायाः चित्तवृत्तिः स्वैरिणीत्वे पुंश्च-
लीत्वविषये उच्चैश्चक्रवद् भ्राम्यति सा स्त्री पुंश्चली भवतीत्यर्थः ॥ १ ॥
भा०—राशिमण्डल के पूर्वार्ध (दशम भाव से आगे चतुर्थभावपर्यन्त) में
सब पापग्रह और पश्चिमार्ध (चतुर्थ भाव से आगे दशमभाव पर्यन्त) में सब
शुभग्रह हों तो चक्रनाम योग होता है । इस योग में विवाहिता स्त्री की मनोवृत्ति
पुंश्चलित्व विषय में विशेषकर भ्रमित होती है, अर्थात् वह पुंश्चली होती है ॥ १ ॥
तनुनिमीलनगैश्च शुभाशुभैर्ध्वज इतीह कृतोद्वहना वधूः ।
सगुणलाभवती भवतीङ्गितैः प्रियमनोयमनोन्मुखविभ्रमा ॥ २ ॥
सं०—शुभाशुभैः क्रमेण तनुनिमीलनगैः (लग्नाष्टमस्थितैः) ध्वज इति
योगो भवति । इहास्मिन् ध्वजयोगे कृतोद्वहना वधूः सगुणलाभवती भवति ।
तथा च इङ्गितैः स्वचेष्टितैः प्रियमनो-यमनोन्मुखविभ्रमा (प्रियस्य स्वामिनो
मनः प्रियमनस्तस्य यमनं आकर्षणं तत्रोन्मुखो विभ्रमो विलासो यस्याः
सा तथोक्ता) भवति ॥ २ ॥
भा०—लग्न में शुभग्रह और अष्टम में पापग्रह हो तो ध्वजनामक योग होता
है । इस योग में विवाहिता स्त्री गुणसहित लाभवती और अपनी चेष्टाओं से अपने
स्वामी के मन को आकर्षण करनेवाली होती है ॥ २ ॥
अखिलकेन्द्रसखैः खलखेचरैर्भवति वापिरिहार्पितपुंस्करा ।
युवतिरुज्झितकान्तगृहा गृहे जनयितुः कुरुते कुरतोत्सवान् ॥ ३ ॥
सं०—अखिलकेन्द्रसखैः खलखेचरैः (सर्वेषु केन्द्रेषु स्थितैः पाप-
ग्रहैः) वापिः वापिनामयोगो भवति । इहास्मिन् योगे अर्पितपुंस्करा