सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
विवाह वृन्दावनम् (पं. सीताराम झा ज्योतिष टीका - विवाह संस्कार, अष्टकूट गुण-मिलान एवं मुहूर्त विज्ञान सटीक)

विवाह वृन्दावनम् (पं. सीताराम झा ज्योतिष टीका - विवाह संस्कार, अष्टकूट गुण-मिलान एवं मुहूर्त विज्ञान सटीक)

Vivaha Vrindavanam: Vivaha Sanskara, Ashtakuta Guna Milana evam Muhurta Vigyan

केशवार्कमहोदय (टीकाकार: पं. सीताराम झा) द्वारा

DevanagariHindipublished138 पृष्ठ

पृष्ठ 83, कुल 138 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 83

७० विवाहवृन्दावनम्— . [ गोधूलि-
वृद्धौ तिथिक्षये ) च न आमनन्ति ( न कथयन्ति ) । यत् ज्येष्ठगर्भजम-
पत्यं तत् ज्येष्ठे ( ज्येष्ठमासे ) महोत्सवं ( चौलादिकं ) उपेतं सत् अवश्यं
( निश्चयं ) वृद्धिं न इयात् ( न प्राप्नुयात् ) ॥२५॥
भा०—जन्ममास, जन्मतिथि और जन्मनक्षत्र में बृहत् मङ्गल ( चूड़ाकरण,
उपनयन, विवाह आदि ) शुभ नहीं कहा गया है । अधिक और क्षयमास तथा
तिथिवृद्धि सौर तिथिक्षय में भी शुभ नहीं होता है । तथा ज्येष्ठ गर्भ का सन्तान
जो हो उसका ज्येष्ठमास में चूड़ाकरण उपनयन विवाहादि महोत्सव हो तो
अवश्य ही वृद्धिकारक नहीं होता है ॥२५॥
अथ गुणदोषविवेककर्तृ णां प्रशंसामाह—
इत्यतीन्द्रियदृशो निरूचिरे यद्गुणागुणमयं मुनीश्वराः ।
दैवविद्विदितजन्ममन्मतः कीर्तिभाग्भवति लग्नलग्नधीः ॥२६॥
सं०—इत्येवमुपरोक्तं गुणागुणमयं अतीन्द्रियदृशो दिव्यदृष्टयो मुनी-
श्वरा यन् निरूचिरे, विदितजन्ममन्मतः ( जन्म च तेषां मुनीनां मतं चेति
जन्ममन्मते, विदिते जन्ममन्मते येन स तथोक्तः ) लग्नलग्नधीः ( लग्ने
लग्ना धीर्बुद्धिर्यस्य सः ) दैवविद् कीर्तिभाग् भवति ॥ २६ ॥
भा०—इस प्रकार उपरोक्त गुण और दोष दिव्यदृष्टि मुनीश्वरों ने जो कहा है,
उन मुनियों के मत और जन्म समय को जाननेवाला तथा लग्न में निष्ठ बुद्धिवाला
ज्योतिषी संसार में कीर्तिभागी होता है ॥ २६ ॥
अथ गोधूलिकाध्यायः ।
तत्र गोधूलिकालं दर्शयन् स्वकवित्वकौशलं दर्शयति—
प्राचीं कुंकुमचर्चितामिव दिशं मुक्ताफलस्रग्विणीं
कौसुम्भांशुकभासिनीमिव दिशं प्राचेतसीं दर्शयन् ।
यावद्याति करग्रहं सह रविः सन्ध्याकुरङ्गीदृशा
तावन्मङ्गलमङ्गलमसुरभीरेणोः करं गृह्णतः ॥ १ ॥
सं०—यावत् रविः सूर्यः मुक्ताफलस्रग्विणीं प्राचीं दिशं कुङ्कुमचर्चि-
तामिव, प्राचेतसीं ( प्रतीचीं ) दिशं च कौसुम्भांशुकभासिनीमिव दर्शयन्