विवाह वृन्दावनम् (पं. सीताराम झा ज्योतिष टीका - विवाह संस्कार, अष्टकूट गुण-मिलान एवं मुहूर्त विज्ञान सटीक)
Vivaha Vrindavanam: Vivaha Sanskara, Ashtakuta Guna Milana evam Muhurta Vigyan
केशवार्कमहोदय (टीकाकार: पं. सीताराम झा) द्वारा
पृष्ठ 81, कुल 138 में से
संदर्भ में पढ़ें६८ विवाहवृन्दावनम्- [_षड्वर्ग-
रात्रि और मध्य दिन की सन्धि समय में विवाह हो तो वह स्त्री मासधर्म से
रहित होती है ॥२०॥
वि०-निशीथ और मध्यदिनसन्धि-
“मूर्तः कालो निवसति महानिशायां च दिनदले यस्मात् ।
दश पूर्वे दश परतस्तस्माद् वर्ज्यानि च पलानि ॥” इति ॥२०॥
अथ शूलादिदुष्टयोगसन्धीनां विशेषं कथयति-
शूलवैधृतवरीयसां च यत्पञ्चमेषु च तिथिष्ववान्तरम् ।
रेवतीन्द्रफणिभोद्भवन्तदप्यागताद्द्विगुणमुत्सृजेत्सुधीः ॥२१॥
सं०-शूलवैधृतवरीयसां योगानां यत् (पूर्वसाधितं) अवान्तरं,
पञ्चमेषु तिथिषु (पञ्चमीदशमीपञ्चदशीषु) च यद्वान्तरं, रेवतीन्द्र-
फणिभोद्भवं च यद्वान्तरं तदपि आगतात् (पूर्वसाधितात्) द्विगुणं सुधीः
उत्सृजेत् (त्यजेत्) ॥ २१ ॥
भा०-शूल, वैधृत, वारीयान् योगों की, तथा ५, १०, १५ तिथियों की
रेवती, ज्येष्ठा, श्लेषा नक्षत्रों की जो सन्धि घटी हो उसका द्विगुणित काल पण्डितों
को त्याग करना चाहिये ॥ २१ ॥
अथ मध्यगत्या नक्षत्रादिसन्धिघटिका आनीय कथयति-
नक्षत्रयोगतिथिसन्धिषु नाडिकैका
तिथ्यष्टविंशतिपलैः सहितोभयत्र ।
कर्कालिमीनतनुसन्धिषु दिक्पलानि
त्याज्यानि शेषविवरेष्वपि पञ्च पञ्च ॥ २२ ॥
सं०-नक्षत्र-योगतिथिसन्धिषु क्रमेण तिथ्यष्टविंशतिपलैः सहिता
एका नाडिका उभयत्र (नक्षत्रयोगतिथ्यन्तात् पूर्वं पाश्चाच्च) त्याज्या ।
कर्कालिमीनतनुसन्धिषु 'उभयत्र' दिक्पलानि त्याज्यानि । शेषविषरेषु
(शेषाणां वृषादिलग्नानां विवरेषु सन्धिषु) अपि पञ्च, पञ्च पलानि
त्याज्यानि ॥ २२ ॥
भा०-नक्षत्र सन्धि में १ घटी १५ पल, योगसन्धि में १ घटी ८ पल,
तिथिसन्धि में १ घटी २० पल पूर्व और पश्चात् त्याज्य है । कर्क, वृश्चिक और मीन
लग्न की सन्धि में पूर्व, पश्चात् १० पल और शेष लग्नों में ५, ५ पल त्याज्य हैं ॥