विवाह वृन्दावनम् (पं. सीताराम झा ज्योतिष टीका - विवाह संस्कार, अष्टकूट गुण-मिलान एवं मुहूर्त विज्ञान सटीक)
Vivaha Vrindavanam: Vivaha Sanskara, Ashtakuta Guna Milana evam Muhurta Vigyan
केशवार्कमहोदय (टीकाकार: पं. सीताराम झा) द्वारा
पृष्ठ 53, कुल 138 में से
संदर्भ में पढ़ें४० विवाहवृन्दावनम्— [ लग्नबल-
सं०—हिमांशुजः ( बुधः ) व्ययगृहं विरहय्य ( त्यक्त्वा ) सकल-
वेश्मसु वेश्मसुतार्थदः स्यात् । स ( बुधः ) मकरेङ्गित-मृत्युगः ( सप्तमा-
ष्टमस्थानस्थितः ) वधूवरं नियतं यमकरे विदधाति (मृत्युं प्रापयतीत्यर्थः) ।
भा०—बुध विवाहलग्न से १२ को छोड़कर शेष ( १, २, ३, ४, ५, ६,
९, १०, ११ ) स्थानों में, गृह, पुत्र और धन दायक होता है। तथा ७ । ८
स्थानों में हो तो वर और कन्या को यमराज के हाथ में पहुँचा देता है, ॥ ४ ॥
गुरुरनन्त्यमदेषु मुदं श्रियं सृजति कालगृहे गृहभङ्गदः ।
अशुभकृन्मकरेपि करग्रहे न मृगराजगतो जगतो हितः ॥ ५ ॥
सं०—गुरुः विवाहे अनन्त्यमदेषु ( द्वादश-सप्तमरहितेषु ) स्थानेषु
स्थितः मुदं ( हर्षं ) श्रियं ( सम्पत्तिं ) च सृजति करोति । कालगृहे
( अष्टमस्थाने ) स्थितः गृहभङ्गदः (गृहं भार्या, तद्विनाशको भवतीत्यर्थः) ।
मकरेऽपि 'स्थितो गुरुः' अशुभकृत् स्यात् । मृगराजगतः ( सिंहस्थितः )
गुरुः जगतः ( संसारस्य ) हितो न भवति ॥ ५ ॥
भा०-बृहस्पति विवाह लग्न से १, २, ३, ४, ५, ६, ९, १०, ११ इन
स्थानों में आनन्द और सम्पत्ति दायक होता है। अष्टम स्थान में स्त्री का नाश-
कारक होता है। तथा मकरस्थ गुरु अशुभ होता है। ओर सिंहस्थ गुरु संसार
का हितकारक नहीं होता है ॥ ५ ॥
सहसपत्ननिमीलनमन्मथे प्रथमदेवगुरुर्गुरुभीतिकृत् ।
वहति शेषगृहेषु महोत्सवं व्ययगतः समतां स मतान्तरात् ॥ ६ ॥
सं०—प्रथमदेवगुरुः ( शुक्रः ) सहसपत्ननिमीलनमन्मथे*स्थितः
गुरुभीतिकृत् ( महाभयकारकः ) स्यात् । शेषगृहेषु महोत्सवं वहति
ददाति । मतान्तरात् व्ययगतः ( द्वादशस्थः ) स ( शुक्रः ) समतां वहति
( शुभाशुभं न ददातीत्यर्थः ) ॥ ६ ॥
भा०—शुक्र विवाह लग्न से ३, ६, ८, ७ इन स्थानों में महा भयकारक
होता है। शेष स्थानो में अतिशय मङ्गलकारक है। तथा मतान्तर ( अन्याचार्यों
के मत ) से १२ स्थान में सम हो जाता है ( अर्थात् शुभ अशुभ कुछ भी नहीं
देता हैं ) ॥ ६ ॥
- नामैकदेशग्रहणेन नामग्रहणात्—'सहे'ति सहजं तृतीयं स्थानम् ॥