विवाह वृन्दावनम् (पं. सीताराम झा ज्योतिष टीका - विवाह संस्कार, अष्टकूट गुण-मिलान एवं मुहूर्त विज्ञान सटीक)
Vivaha Vrindavanam: Vivaha Sanskara, Ashtakuta Guna Milana evam Muhurta Vigyan
केशवार्कमहोदय (टीकाकार: पं. सीताराम झा) द्वारा
पृष्ठ 50, कुल 138 में से
संदर्भ में पढ़ेंप्रकरणम् ४ ] वसन्तलक्ष्मीसहितम् । ३७
सं०-मृगलक्ष्मणि चन्द्रे मृगतुलाधरगे सति चरवेश्मगं ( चरलग्न-
गतं ) चरलवं ( चरनवांशं ) उत्सृजेत् ( त्यजेत् ) । यतोऽत्र कृतकौतुका
( विवाहिता ) युवतिः मदनवती कामातुरा सती अनवत्यजनोन्मुखी
( अनवस्य पुरातनस्य भर्तुः त्यजने उन्मुखी उत्सुका ) भवति ॥१७॥
भा०-मकर वा तुला में चन्द्रमा हो तो चरलग्न में चरनवांश त्याज्य है ।
क्योंकि उसमें विवाहिता स्त्री कामातुरा होकर पूर्वपति को त्याग कर परपुरुष से
प्रीति करने के लिये उत्कण्ठिता होती है ॥१७॥
अथ चतुर्थद्वादशभावयोर्दोषं तत्परिहारं चाह—
सुखगृहं सुखहृत्तनुजन्मनोरबलताशबलैः सुखकर्तृभिः ।
अपि तयोर्व्ययभं व्ययभंकृ चेद्विगतबाधनका धनकारिणः ॥१८॥
सं०-सुखकर्तृभिः ( चतुर्थेशादिसुखभावसम्बन्धिग्रहैः ) अबल-
ताशबलैः ( दौर्बल्यदूषितैः = निर्बलैः सद्भिः ) तनुजन्मनोः ( जन्मलग्न-
जन्मराश्योः ) सुखगृहं चतुर्थस्थानं 'विवाहलग्नगतं' सुखहृत् भवति ।
तयोः ( जन्मलग्न-राश्योः ) व्ययभं द्वादशगृहं अपि 'विवाहलग्नगतं'
व्ययभंकृ ( व्ययनिवारकं ) भवति—चेत् धनकारिणः ( द्वितीयेशादि-
धनभावसम्बन्धिग्रहाः ) विगतबाधनकाः ( बाधारहिताः = सबलाःस्युः )
तदा । निर्बलाश्चेत् तदा व्ययकारक एवेत्यर्थः ॥१८॥
भा०--चतुर्थेश आदि सुखकारक ग्रह निर्बल हो तो जन्मलग्न जन्मराशि से
चतुर्थ राशि विवाहलग्न में सुखनाशकारक होता है । तथा जन्मलग्न वा जन्म-
राशि से द्वादशराशि विवाहलग्न में पड़े और यदि द्वितीयेशादि धनकारक ग्रह
पुष्टबली हो तो व्यय को भंग करनेवाला होता है । अर्थात् धनकारक ग्रह निर्बल
हो तो व्ययकारक ही होता है ॥१८॥
जन्मकालिकपापगतनवांशदोषं तदपवादं च कथयति--
अशुभकृत्खलगः खलु योंशको जनुरनेहसि नेह सितांशुगे ।
तनुगतेपि शिवं युवयोष्योर्बलवतो लवतो न भयं क्वचित् ॥१६॥
सं०-जनुरनेहसि(जन्मकाले)अशुभकृत्खलगः योंऽशकः (नवांशः)
अस्ति, इह ( अस्मिन् नवांशे ) सितांशुगे ( चन्द्रगते )तनुगते ( लग्नस्थे )
अपि वा, युवयोष्योः ( वरकन्ययोः ) शिवं शुभफलं न स्यात् । परञ्च
बलवतो लवतः ( बलयुक्तान्नवांशात् ) क्वचिद् भयं न स्यात् ॥ १९ ॥