तन्त्रालोक (प्रथम भाग - जयरथ विवृति सहित)

श्लोकः ३२ ] प्रथमाह्निकम् । ६३
एवमप्यस्य तद्वैलक्षण्यं कटाक्षीकर्तुं दर्शनान्तरो-
क्तस्य मोक्षस्य स्वरूपमभिधातुमुपक्रमते
यत्तु ज्ञेयसतत्त्वस्य पूर्णापूर्णाप्रथात्मकम् ।
तदुत्तरोत्तरं ज्ञानं तत्तत्संसारशान्तिदम् ॥ ३२ ॥
‘यत्’ पुनः ‘ज्ञेयस्य’ कला-तत्त्व-भुवनाद्यात्मनोऽध्वनः
यत् ‘सतत्त्वम्’ ऊर्ध्वोर्ध्वमन्योन्यं च भेदेनावस्थानं,
तस्य ‘उत्तरोत्तरम्’ उपर्युपरिभावेन तत्तद्भुवनाद्युल्ल-
ङ्घनक्रमेण तत्तदवच्छेदापगमात् यथायथमतिश-
याद् द्वैतप्रथात्मकत्वात् संकुचितत्वेऽपि ‘पूर्णा-
पूर्णाप्रथात्मकं ज्ञानम्’ [ उदेति तदधरीकृततत्त्वजालो-
ल्लङ्घनात्
‘चतुर्दशविधं६ यच्च प्रोक्तं संसारमण्डलम् ।’
इत्याद्युक्तेः ‘तस्य तस्य’ चतुर्दशविधयोन्यात्मनः
‘संसारस्य’ ‘शान्तिदं’ तत उन्मोचकमित्यर्थः ।
६ चतुर्दशविधत्वं संसारस्योक्तं यथा—
‘अष्टविकल्पो दैवस्तैर्यग्योनश्च पञ्चधा भवति ।
मानुष्यश्चैकविधः समासतो भौतिकः सर्गः ॥’
इति ।