ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

द्वितीयाध्याये सप्तदशखण्डः । ७५
पौरोहित्यं कामयमानस्यैषा विष्टुतिः प्रयोज्येत्याह—
एतामेव पुरोधाकामाय कुर्याद्ब्रह्म वै त्रिवृत्
क्षत्रमेकविꣳशो यत्त्रिवृतैकविꣳशं प्रतिपद्यते ब्रह्म
तत् क्षत्रस्य पुरस्तान्निदधाति गच्छति पुरोधान्न पुरो-
धायाश्च्यवते य एतया स्तुते ॥ ४ ॥
पुरोधा पौरोहित्यं तत्कामः यजमानो यस्तस्मै यजमानाय एकवि-
ꣳशस्यैतामेव विष्टुतिं कुर्यात् । योऽयं त्रिवृत्स्तोमः ब्रह्म वै ब्राह्मण-
जातिः खलु उभयोः प्रजापतिमुखजन्यत्वात् । एकविꣳशस्तोमः प्रति-
ष्ठाहेतुत्वात् क्षत्रं क्षत्रियजातिः । एवं सति त्रिवृता ऋक्नवके एकवि-
ꣳशस्तोमं प्रतिपद्यते प्रारभत इति यत्तत्तेन क्षत्रस्य क्षत्रियजातेः पुर-
स्ताद्ब्रह्म ब्राह्मणजातिं निदधाति अतः कारणात्स यजमानः पुरोधां
पौरोहित्यं गच्छति प्राप्नोति कदाचिदपि तस्याः पुरोधाया न च्यवते
न प्रच्युतो भवति ॥ ४ ॥
एषापि केषाञ्चिन्नित्येति दर्शयति—
तामेतां प्रावाहणय उपासते तस्मात्ते पुरोधाया न
च्यवन्ते ॥ ५ ॥
प्रावाहणयः प्रवाहणो नाम कश्चित् ऋषिः तस्य सन्तानभूताः प्रावा-
हणयः । स्पष्टमन्यत् ॥ ५ ॥
इति ताण्ड्यमहाब्राह्मणे द्वितीयाध्यायस्य षोडशः खण्डः ।
अथ सप्तदशः खण्डः ।
अथास्यैव स्तोमस्य सूर्म्माख्याञ्चतुर्थीं विष्टुतिं दर्शयति—
नवभ्यो हिङ्करोति स तिसृभिः स तिसृभिः स
तिसृभिस्तिसृभ्यो हिङ्करोति स पराचीभिर्नवभ्यो हिङ्क-
रोति स तिसृभिः स तिसृभिः स तिसृभिः सूर्म्म्युभयत
आदिप्ता ॥ १ ॥
उभयत आद्यन्तयोः पर्याययोर्ऋक्नवकान्तेन त्रिवृत्त्वादुभयत आ-
दीप्ता, त्रिवृतश्चाग्नेश्च प्रजापतिमुखात् सहोत्पत्तेरादीप्ता, सूर्म्मी कृशा-
मध्ये स्थूलेतरा तत्सादृश्यादस्या अप्येषा संज्ञा । अस्या अपि मध्यम-
पर्यायस्य ऋक्त्रयात्मकत्वेन ऋक्नवकाभ्यामल्पत्वात् ॥ १ ॥