ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

द्वितीयाध्याये षष्ठखण्डः । ६१
भवति । अन्योपि यजमानः एतया 'स्तुते' स्तौति स तेजस्वी ब्रह्मव-
र्चस्वी भवति । शारीरं लौकिकसामर्थ्यं तेजः श्रुताध्ययनादिजन्यं
ब्रह्मवर्चसम् ॥ ४ ॥
इति ताण्ड्यमहाब्राह्मणे द्वितीयाध्यायस्य पञ्चमः खण्डः ।
अथ षष्ठः खण्डः ।
अथ पञ्चदशस्यापरामुद्यताख्यां विष्टुतिं दर्शयति—
तिसृभ्यो हिंकरोति सपराचीभिः, पञ्चभ्यो हिं-
ङ्करोति स एकया स तिसृभिस्स एकया, सप्तभ्यो हिङ्क-
रोति स तिसृभिस्स एकया स तिसृभिरुद्यती पञ्चद-
शस्य विष्टुतिः ॥ १ ॥
त्रिषु पर्यायेषूत्तरोत्तरसंख्योत्कर्षमेतीत्युद्यती पञ्चदशस्य विष्टुतिरि-
ति । त्रिषु पर्यायेषूत्तरोत्तरसंख्योत्कर्षमेतीत्युद्यतीत्युच्यते ॥ १ ॥
तस्याः फलमाह--
एतया वै देवाः स्वर्गं लोकमायन् स्वर्गकामः स्तुवी-
त स्वर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै स्वर्गाल्लोकान्न च्यवते तु-
ष्टुवानः ॥ २ ॥
यस्मादेतया विष्टुत्या स्तुत्वा देवाः स्वर्गमायन्नगमन् तस्मादन्यो-
पि यः स्वर्गं कामयते स एतया स्तुवीत । स स्तुवन् यजमानः स्वर्ग-
लोकस्य समष्ट्यै समाप्त्यै इति पाठान्तरं पुस्तकान्तरे । सम्यक् व्या-
पनायावकल्पते । स च स्वर्गं प्राप्य तस्मात्पुनर्न च्यवते नाधः पतति
यतोऽयन्तुष्टुवानः तिसृभ्यः पञ्चभ्यः सप्तम्य इत्यानुपूर्व्यात् स्तौति अ-
तोऽयं न परावर्त्तते इत्यर्थः । लक्षणहेत्वोः क्रियाया इति हेतोः शानच्-
प्रत्ययः लुकि प्राप्ते व्यत्ययेन स्युः ॥ २ ॥
यद्वा फलान्तरमाह—
अभिक्रामन्ती विष्टुतिरभिक्रान्त्या एवाभिक्रान्तेन
हि यज्ञस्यर्ध्नोति तस्मादेतया स्तोतव्यमृध्या एव ॥३॥
त्रिवृत् उद्यत्यामेतत् सर्व्वं व्याख्यातम् तद्वदत्रापि व्याख्येयम् ॥३॥
इति ताण्ड्यमहाब्राह्मणे द्वितीयाध्यायस्य षष्ठः खण्डः ।
६