ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

द्वादशाध्याये नवमः खण्डः। ४६५
अनुतुन्नमनुतोदयुक्तम् । अनुतोदो नामाऽभ्यासः । सकृत्प्रयुक्तस्यैव
ऋगवयवस्य (१)पुनः पुनरुत्पादनं सख्य इन्द्रो ३ दा इवे १ दिवा इत्यादि
तद्युक्तं गायति । तथा खल्वेतस्याऽह्नो रूपं विराडनुतोदवदिति हि
चतुर्थस्याऽह्नो रूपं (२)प्राग्दर्शितम् ॥ १७ ॥
अथाऽस्मिन्नेव तृचे पुरनावृत्ते स्वःपृष्ठाख्यं साम विधत्ते—
चतुर्णिधनमाङ्गिरसं भवति चतुरात्रस्य धृत्यै ॥१८॥
आ २ वा २ ३ ४ और हो वा ऊ २ ३ ४ पा ऊ २ ३ ४ पा ई २३४
ही इति चत्वारि निधनानि यस्य तच्चतुर्णिधनमाङ्गिरसं अङ्गिरसा दृष्टं
साम स्वःपृष्ठाख्यं तवाहमत्यिास्मिंस्तृचे गातव्यम् । तच्च चतुस्संख्या-
योगात् चतुरात्रस्य एतदन्तस्यऽहश्चतुष्टयस्य धृत्यै धारणाय भवति ॥
अस्मिन्साम्नि विद्यमानं किञ्चिदिलिङ्गमनूद्याऽह्ना सङ्गतिमाह—
स्वः पृष्ठं तथा ह्येतस्याऽह्नो रूपम् ॥ १९ ॥
अस्मिन् साम्नि उपाद्वयं दृश्यते । तयोः स्थाने उपास्थानेष्वन्यानि
निधनानीति प्रकृत्य स्वः पृष्ठे च पूर्वं उत्तरं इति गौतमधानञ्जप्यावि-
त्यन्तरस्योपास्थाने स्वरित्ययमादेशो भवति । अन्यतरस्य स्थाने त्वि-
डेति सूत्रकारोक्तम् । तत्र हि इडानादेशे स्वः काशीत इति उभयमनुप्र-
र्त्तते । तस्मादेतत्साम स्वःपृष्ठम् । पृष्ठशब्दो मध्यवचनः स्वरिति पृष्ठे
मध्ये यस्य तत् स्वःपृष्ठम् । स्वरशब्दश्च ज्योतिर्मयः स्वर्गवाची । इद-
महश्च विराडात्मकेन छन्दसा ज्योतिषा सम्बद्धम् । तस्मादेतत्सं-
ङ्गतम् । एतदेवाऽऽह--तथा ह्येतस्याऽह्नो रूपमिति ॥ १९ ॥
'अथ पुनानो अक्रमीदि'त्यन्तिमे तृचे गेयं साम विधत्ते—
सत्रासाहीयं भवति ॥ २० ॥
स्पष्टोऽर्थः ॥ २० ॥
अस्य साम्नो भ्रातृव्याभिभवसाधनत्वं विवक्षुस्तदर्थमाख्यायिकया
सत्रासाहीयसंज्ञां निर्वक्ति—
यद्वा असुराणामसोढमासीत्तद्देवाः सत्रासाही-
येनाऽसहन्त सत्रैनानसक्षमहीति तत्सत्रासाहीयस्य स-
त्रासाहीयत्वम् ॥ २१ ॥
१. पुनः पुनर्गानमिति. क. ख. पु. २. प्रदर्शितमिति. क. ख. पु.