ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

४६४ ताण्ड्यमहाब्राह्मणे

स्पष्टोऽर्थः ॥ ११ ॥
एतत्सर्वकामावाप्तिहेतुरिति स्तौति--
एकं वा अन्येन निरुक्तेन निधनेन कामꣳ सनोत्य-
थैतन्निधनकामꣳ सर्वेषां कामानामावरुद्ध्यै ॥ १२ ॥
निरुक्तेन निश्शेषेण स्पष्टमुक्तेनाऽन्येन निधनेन वागिडेत्यादिना एक-
मेव कामं सनोति सम्भजते । अथशब्दस्तुशब्दार्थः । एतत्साम निधन-
कामं काम्यमाननिधनवत् । अत एवाऽस्यैषा संज्ञा । तस्मात्काम्यमान-
निधनत्वात् पुरुषोऽयं कामं कामयते । सर्वेषां कामानां काम्यमानानां
फलानामवरुद्ध्यै प्राप्त्यै भवति ॥ १२ ॥
‘तवाहं सोमे’ति विहिते तृचे गातव्यं साम दर्शयति--
आष्टादंष्ट्रं भवति ॥ १३ ॥
अष्टादंष्ट्रेण ऋषिणा दृष्टं साम आष्टादंष्ट्रम् । तच्च द्वयमस्ति ।
तत्रोत्तरं साम तवाहं सोमामित्यस्मिंस्तृचे गातव्यम् ॥ १३ ॥
अस्य साम्नस्तावकं यद्ब्राह्मणमाम्नातं स्तुत्यर्थं तदत्राऽप्यतिदिशति--
यदेवाष्टादंष्ट्रस्य ब्राह्मणम् ॥ १४ ॥
‘इन्द्रो वृत्रमहन्नेयादौहोवेति न्यगृह्णादि’त्यादिकं यद्ब्राह्मणमाम्नातं
व्याख्यातञ्च तदत्राऽपि द्रष्टव्यमित्यर्थः ॥ १४ ॥
अथाऽऽवृत्तेऽस्मिंस्तृचे सामान्तरं विधत्ते--
आभीशवं भवत्यह्नो धृत्यै ॥ १५ ॥
द्वयोराभीशयोर्मध्ये यदुत्तरमाभीशवं तदस्मिन् तृचे गेयम् । त-
च्चाऽह्नो धृत्यै धारणाय भवति ॥ १५ ॥
एतदेव (१)लोकप्रदर्शनेनोपपादयति--
यद्वा अधृतमभीशुना तदाधार ॥ १६ ॥
यत् खलु लोके अधृतं अधृष्टं शिथिलं भवति तदभीशुना शङ्कुना
दाधार पुरुषो धारयति । एवमत्राऽपि अभीशुना शङ्कुना साम्ना अहस्स-
म्बन्धि यदधृतमधारितं शिथिलं तद्धारयति ॥ १६ ॥
अथाऽस्मिन् साम्नि दृश्यमानं गीतिविशेषमनुवदन्नस्मिन्नहनि स-
ङ्गतिमाह--
अनुतुन्नं गायति तथा ह्येतस्याऽह्नो रूपम् ॥ १७ ॥

---

१. लोकप्रसिद्धेन निदर्शनेनेति. क. ख. पु.