ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

द्वादशाध्याये चतुर्थः खण्डः। ४३९
अस् इति राथन्तरं रथन्तरसम्बन्धिरूपम्, हासिति बार्हतं बृहतः
सम्बन्धि। तयोर्ह्यैते निधने। एतदाष् इति रूपं तृतीयमेव उभयविल-
क्षणमन्यदेव त्रिसंख्यापूरकमुपयन्ति उपगच्छन्ति प्रयुञ्जते। तथा सति
निधनबहुत्वापादकमेतत्तृतीयस्य निधनस्योपायनं समृद्धयै यजमानस्य
पश्वादिभिः समर्द्धनाय अभिवृद्ध्यै सम्पद्यते॥ २१॥
अथ तिस्रो वाच इत्यस्मिन् त्रैष्टुभेऽन्तिमे तृचे एकं साम विदधाति-
आङ्गिरसाꣳ संक्रोशो भवति॥ २२॥
अङ्गिरसां संक्रोश इति साम्नः संज्ञा। तदस्मिन् तृचे गेयमित्यर्थः२२॥
एतत्संज्ञार्थं ब्रुवन् अस्य स्वर्गप्राप्तिसाधनतामाह-
एतेन वा आङ्गिरसः संक्रोशामानाः स्वर्गं लोकमायन्
स्वर्गस्य लोकस्यानुख्यात्यै स्वर्गाल्लोकान् न च्यवते तुष्टु-
वानः स्तोमः॥ २३॥
अङ्गिरसो नाम केचिदृषयः। ते पुरा एतेन खलु साम्ना साधनेन संक्रो-
शमानाः संहृत्य शब्दं परस्पराह्वानरूपं प्रियवाक्यं वदन्तः स्वर्गं लोक-
मायन्। अतोऽस्य साम्नोऽङ्गिरसांसंक्रोश इति संज्ञेत्यभिप्रायः। अत एत-
त्साम स्वर्गस्य लोकस्यानुख्यात्यै अनुख्यानाय अनुक्रमेण सम्यगनुभ-
वाय भवति। अपि च तुष्टुवानः स्तुतवानपि स्वर्गात् लोकान्न च्यवते
न प्रच्युतो भवति। स्तोमश्च पूर्वोक्तः सप्तदश एव विहितेषु सामसु क्रि-
यमाणेषु सम्पद्यत इत्यर्थः॥ २३॥
इति ताण्ड्यमहाब्राह्मणे सायणीये वेदार्थप्रकाशे
द्वादशाध्यायस्य तृतीयः खण्डः॥
अथ चतुर्थः खण्डः॥
अथ होतुः पृष्ठस्य स्तोत्रीयं तृचं विधत्ते-
यद्याव इन्द्र ते शतमिति शतवत्यो भवन्ति ॥ १ ॥
यद्यप्येष प्रगाथस्तथापि(१) प्रग्रथनेन त्रित्वात् शतवत्यः शतशब्द-
युक्ता भवन्तीति बहुवचनम् ॥ १ ॥
किं तत इत्याह-
शतवद्वै पशूनाꣳ रूपꣳ सहस्रवत्पशूनामेवैताभी रू-
पमवरुन्धे ॥ २ ॥
१. प्रगाथेनेति. क. ख. पु. ।