ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

४१८ ताण्ड्यमहाब्राह्मणे

अस्य साम्नः पूर्वमाम्नातं ब्राह्मणमत्राऽप्यतिदिशति—
यदेव गौतमस्य ब्राह्मणम् ॥ १६ ॥
गौतमं भवति सामार्षेयवत् स्वर्गाय युज्यत इत्यादिकं तदेव चाऽत्रा-
ऽपि द्रष्टव्यमित्यर्थः ॥ १६ ॥
अथाऽस्मिन् साम्नि पादस्याऽऽद्यन्तयोः स्तोभमाम्नायते हावभिसो-
मास आयवो हा ऊ इति । तदेतदस्मिन्नहनि सङ्गतिमाह—
उभयतः स्तोभं तथा ह्येतस्याऽह्नो रूपम् ॥ १७ ॥
उभयतः पादस्य आद्यन्तयोः स्तोभो यस्य तत्तथोक्तम् तथैव ख-
ल्वेतस्य तृतीयस्याऽह्नो रूपमुक्तं प्राक्—यदुभयतः स्तोभं तत्तृतीयस्ये-
त्यादिना ॥ १७ ॥
अथाऽस्मिन्नेवाऽऽवृत्ते तृचे सामान्तरं विधत्ते—
अन्तरिक्षं भवति ॥ १८ ॥
पिबा सुतस्य रसिन इत्यस्यामुत्पन्नं सामाऽन्तरिक्षम् , तत्तस्मिन्
तृचे गातव्यमित्यर्थः ॥ १८ ॥
साम्नोऽह्नश्च सङ्गतिं दर्शयति—
अन्तरिक्षदेवत्यमेतदहर्यत्तृतीयमन्तरिक्ष एव तद-
न्तरिक्षेण स्तुवते प्रतिष्ठायै ॥ १९ ॥
यदेतत्तृतीयमहः एतदन्तरिक्षदेवत्यं अन्तरिक्षदेवतार्थं अन्तरिक्षमस्य
देवतेत्यर्थः । तथा सति अन्तरिक्षदेवत्यत्वात् अन्तरिक्षे अन्तरिक्षात्म-
क(१) एवैतस्मिन्नहनि अन्तरिक्षेण साम्ना स्तुवते स्तुवन्ति । निराधारेऽ-
न्तरिक्षे स्तवनात् तच्च प्रतिष्ठायै प्रतिष्ठानाय (२)आस्पदाय भवति॥१९॥
नृभिर्येमाण इति द्विपदा अभि सोमास इत्यस्याऽवसान आम्नाता
प्रहिन्वान इति पूर्वेण पादेनाऽभ्यस्तायां तस्यामेकं साम गेयमिति
विधत्ते—
आष्कारणिधनं काण्वं भवति ॥ २० ॥
आष्कार आष् इति शब्दो निधनं यस्य तथाविधं काण्वं नृभिर्ये-
माण इत्यस्यां गातव्यम् । पूर्वयोरह्नोः प्रयुक्तयोर्बृहद्रथन्तरयोर्ये निधने
तद्विलक्षणत्वमस्य निधनस्य प्रतीयते ॥ २० ॥
अतो निधनानां बहुत्वात्समृद्धिर्भवतीत्याह—
असिति वै राधन्तरं रूपं हासिति बार्हतं तृतीयमेव
तद्रूपमुपयन्ति समृद्धयै ॥ २१ ॥

---

१. इत्येतस्मिन्निति क. ख. पु. । २ अभ्यादानायेति. क. ख. पु. ।