ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

२२ ताण्ड्यमहाब्राह्मणे

सूत्रम्–‘अज इति गार्हपत्यमिति’ । यः पुरातन आहवनीयः स इदा-
नीमौत्तरवेदिकप्रणयनादूर्ध्वं गार्हपत्यसंपन्नस्तमुपतिष्ठेरन्।
अजोस्येकपात् ॥ १२ ॥
हे नूतनगार्हपत्य ! त्वं ‘अजः’ गमनशीलः सन्नस्य ह्यग्निः उत्तरवेदिं
प्रति गच्छति । न तु प्रजहितेन सह तस्मादेकपादसि ॥ १२ ॥
तत्र सूत्रम्–‘सगरा इति दक्षिणाग्नेरायतनमिति’ । उपतिष्ठेरन् इति
शेषः । पाठस्तु—
सगरा असि बुध्न्यः ॥ १३ ॥
‘सगरा’ गरस। गरणेन हविर्भक्षणेन सहितः ‘बुध्न्यः’ मूले भव-
श्चासि । हे दक्षिणाग्न्याश्रयेति ॥ १३ ॥
सूत्रम्–‘कव्य इति दक्षिणवेद्यन्तमिति’ । महावेदेर्दक्षिणं पार्श्वं दक्षि-
णमुखा उपतिष्ठेरन् । पाठस्तु,—
कव्योसि कव्यवाहनः ॥ १४ ॥
हे वेदिदक्षिणपार्श्व ! त्वं ‘कव्योसि’ स्तुत्योसि तथा ‘कव्यवाहनः’
कव्यं पितृभ्यो देयं हविः तस्य वोढा चासि दक्षिणाभिमुखेन पित्र्यं हविः
प्रयुज्यते ॥ १४ ॥
अत्र सूत्रम्–‘तत्रैव तिष्ठन्तः सर्वान् समन्वीक्ष्यमाणः पातमेतीति’ ।
उपस्थितः सर्वानैव धिष्ण्यान् पुनः पुनः समीक्ष्यमाणाः पातमेति
संहत्योपतिष्ठेरन् । पाठस्तु—
पातमाग्नयो रौद्रेणानीकेन पिपृत मा नमो वोस्तु मा
मा हिᳪसिष्ट ॥ १५ ॥
उपस्थिताः हे ‘अग्नयो’ धिष्ण्येष्ववस्थिता ! युष्मदीयेन ‘रौद्रेण’
अस्मद्विरोधिविनाशकेन करेण ‘अनीकेन’ तेजसा ‘मा’ मां ‘पात’ रक्षत ।
तथा ‘मा पिपृत’ ममापेक्षितैर्भोगैः पूरयत । पृ पालनपूरणयोः । ‘वो’
युष्मभ्यं ‘नमोस्तु’ मां यूयं ‘माहिᳪसिष्ट’ । अथापरं विधानं आहवनीया-
दीन् धिष्ण्यान् स्वैः स्वैरुपस्थानमन्त्रैरुपस्थाय तदानीमेव तं तं धिष्ण्यं
समन्वीक्ष्यमाणाः पातमेति मन्त्रं ऊहेन एकवचनोपेतं कृत्वा ब्रूयुः ।
तत्रोच्यते हि एकैकमपस्थायैतद्ब्रूयुरिति शाण्डिल्यो बहुशब्दादेकव-
त्कुर्वन्त इति, तद्यथा–सूच्यते हि एकैकमपस्थाय पाहिमाग्ने रौद्रेणानी-
केन पिपृतमा नमस्तेस्तु मामाहिᳪसीरिति ॥ १५ । १ । ४ ॥
इति ताण्ड्यमहाब्राह्मणे प्रथमाध्यायस्य चतुर्थः खण्डः ।