ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

प्रथमाध्याये चतुर्थखण्डः । २१
रिति अस्य रूपमेतत् । आसमन्तात् दीप्तसंज्ञः सोमपालोसि । बं-
भारिरिति विभर्त्तेः रूपं बिम्भारि सर्वस्यातिशयेन भर्त्ता एतत्संज्ञः
सोमपालोसि । हे अच्छावाकधिष्ण्य ! त्वम् 'अवस्युः' अवो रक्षणं यज-
मानानामिच्छतीति अवस्युस्तादृशोसि।'दुवस्वान्' दुवः परिचरणं तद्वां-
श्चासि ॥ ७ ॥
अत्र सूत्रम्-'शुन्ध्युरसि मार्जालीय तत्रैव तिष्ठन्त' इति । सदसो
द्वार्येव तिष्ठन्तो दक्षिणाभिमुखा मार्जालीयमुपतिष्ठेरन् ।
शुन्ध्युरसि मार्जालीयः ॥ ८ ॥
इति पाठः ।
हे मार्जालीय ! त्वं 'शुन्ध्युः' शोधयिता एतन्नामकोसि अत एव
मार्जालीयभक्षितानां ग्रहचमसादीनां मार्जालत्वेन प्रक्षालितत्वाधि-
करणत्वेन शोधकोसि ॥ ८ ॥
अत्र सूत्रम्-'ऋतधामेत्यौदुम्बरीमिति' । सदसो द्वार्येव तिष्ठन्तः
प्रत्यङ्मुखा औदुम्बरीमुपतिष्ठेरन् ॥
ऋतधामासि स्वर्ज्योतिः ॥ ९ ॥
इति पाठः ।
हे औदुम्बरि ! त्वं 'ऋतधामा' ऋतं सत्यं यज्ञो वा धामावस्थानं
यस्याः सा ऋतधामा ईदृश्यसि । 'स्वर्ज्योतिः' उन्नतत्वेन स्वर्गस्य
प्रकाशिका भवसि ॥ ९ ॥
अत्र सूत्रम्-'समुद्र इति ब्रह्मसदनद्वार्येव तिष्ठन्तः' पाठस्तु—
समुद्रोसि विश्वव्यचाः ॥ १० ॥
हे ब्रह्मसदन ! त्वं 'समुद्रः' समुद्रवत् पूर्णोसि वेदत्रयोक्तैः मन्त्रैः
'विश्वव्यचाः' सर्व्वत्र व्याप्तोसि ॥ १० ॥
सूत्रम्'-उत्तरेण सदो गत्वाऽन्तर्वेदि प्रत्यङ्मुखास्तिष्ठन्तोऽहिरिति
प्रजहितमिति' । प्रजहितशब्देन पुराणो गार्हपत्योऽभिधीयते तमुप-
तिष्ठेरन् ।
अहिरसि बुध्न्यः ॥ ११ ॥
इति पाठः ।
'अहिरसि' हन्ता रक्षःप्रभृतीनां 'बुध्न्यो' बुध्ने मूले आदौ आधान
काल प्रथमजातोसि हे प्रजहित इति ॥ ११ ॥