ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

२८० ताण्ड्यमहाब्राह्मणे

स्पष्टम् ॥ ३ ॥
पुनस्ते प्रशंसति—
नासिके वा एते यज्ञस्य यदुष्णिक्ककुभौ तस्मात्
समानं च्छन्दः सती नाना यज्ञं वहतस्तस्मात् समानाया
नासिकायाः सत्या नाना प्राणावुच्चरतः ॥ ४ ॥
यस्मादेते च्छन्दसी यज्ञस्य नासिके तस्मात्समानमेकं छन्दः सती
सत्यौ नाना पृथग्भूते एव ते यज्ञं वहतः। यस्मादेवमभूत् तस्मादिदा-
नीमपि लोके समानाया एकस्या एव नासिकायाः सत्याः सकाशा-
दिवसभेदेन प्राणावुच्छ्वासौ नाना पृथगेवोच्चरत उद्गच्छतः ॥ ४ ॥
अथ प्रासङ्गिकमनयोर्नियमविशेषमाह—
प्राणा वा उष्णिक्ककुभौ तस्मात्ताभ्यान्न वषट्कुर्व-
न्ति यद्वषट्कुर्युः प्राणानग्नौ प्रदह्युः ॥ ५ ॥
स्पष्टोऽर्थः ॥ ५ ॥
पूर्वत्रानयोः प्राणोद्गमनसाधननासिकात्वेनोक्तमिदानीं सामद्वयं
विधत्ते—
तासु सफं विफमिव वै तृतीयसवनं तृतीयसवन-
स्य सफत्वायैतत्पौष्कलमेतेन वै प्रजापतिः पुष्कलान्
पशूनसृजत तेषु रूपमदधायदेतत्साम भवति पशुष्वेव
रूपन्दधाति ॥ ६ ॥
पौष्कलं कुर्व्वन्नेतेन वै पुष्कलान् समग्रान् पशूनसृजत । तेष्वेव
सृष्टेषु पुनरेतेनैव रूपेणापत्योत्पादनलक्षणं पुष्टिमदधात् स्थापि-
तवान्। एवं पशुपौष्कल्यहेतुत्वात् पुष्कलमिति निर्व्वचनद्वारा स्तुतिः॥६॥
अथ श्यावाश्वाान्धीगवे उभे अपि सामनी विधित्सुस्तयोरुभयोः
समानं स्तोत्रियं प्रशंसति—
पुरोजिती वो अन्धस इति पथ्या चाक्षर्य्या च द्विव-
राजौ भवतः पथ्या वै देवाः स्वर्ग्गँ लोकमायन्नक्षर्य्या
ऋषयो नु प्राजानन्यदेते पथ्या चाक्षर्य्या च द्विवराजौ भ-
वतः स्वर्ग्गस्य लोकस्य प्रज्ञात्यै ॥ ७ ॥
अस्मिंस्तृचे प्रथमानुष्टुबुत्तरे गायत्र्यौ । एवं सति पथ्या पादैः स-
म्पन्नाऽक्षर्य्या चाक्षरपरिगणनया सम्पन्ना च द्वे विराजौ भवतः 'द-