ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

२३६ ताण्ड्यमहाब्राह्मणे

तेषु भूयिष्ठवीर्येषु सामसु त्रिणिधनं निधनत्रयोपेतं यौधाजयं
ज्योतिष्टोमे द्वितीयं भवतीति तद्विधिरवगन्तव्यः। ननु पूर्वं 'गायत्रं निध-
नवदनिधनम्' इत्यत्र यौधाजयस्यानिधनशब्देन व्यवहारः। इदानीन्तु त्रि-
निधनमित्युच्यते। अतो व्याहतमिति ? नैतदस्ति । पूर्वं यौधाजयं वहि-
र्निधनाभावादनिधनमित्युक्तम्। इह तु 'बासी'त्येकं निधनं १ 'दासी'त्यपरं
२ 'प्या या' ३ इत्युत्तममिति निधनत्रयसद्भावात्त्रिणिधनमित्युक्तम्॥१७॥
अथ तत् प्रशंसति—
अबलिष्ठ इव वा अयम्मध्यमो लोकस्तस्यैव तदाय-
तनं क्रियते ॥ १८ ॥
मध्यमोऽन्तरिक्षलोकोऽबलिष्ठ इव वै । अत्यन्तमप्रबल इव प्रतिभा-
तीतरलोकद्वयवदनाश्रयत्वात् । तस्यैवाबलिष्ठस्यैवान्तरिक्षस्य तत्त-
दानीं यदा यौधाजये त्रिणिधनं प्रयुज्यते तदाऽयतनं क्रियते कृतं भवति।
कैश्चिद्दूरिष्ठ इवेत्यभिधीयते ॥ १८ ॥
तदेव पुनः प्रशंसति—
त्रिणिधनं भवति त्री