ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

एतदेव व्यतिरेकनिन्दया स्तौति—
यदनिधनेनाग्रे स्तुयुरनायतनो यजमानः स्यात् ॥१२॥
अग्रे बहिष्पवमानस्यादौ यद्यदि गायत्रमन्तरेण निधनवता निधन-
वदामहीयवव्यतिरिक्तेन केनचित् साम्ना स्तुयुरनायतनो यजमानः
स्यात् । तस्मान्निधनवदामहीयवेनाग्रे स्तोतव्यम् ॥ १२ ॥
पुनस्तदेव प्रशंसति—
निधनवता स्तुवन्ति वीर्यं वै गायत्री वीर्यन्निधनं
वीर्येणैव तद्वीर्यꣳ समर्द्धयति ॥१३॥
गायत्रीषु 'उच्चात' इत्यादिषु निधनवता बहिर्निधनेनामहीयवेन स्तु-
वन्ति । गायत्रितरच्छन्दोभिरशक्यस्य सोमाहरणस्य कर्त्रीति वीर्यमे-
व निधनमपि वीर्यम् । आयतनवानिह वीर्यं करोति। तथा सति तत्तैन
गायत्रीषु निधनवत् प्रयोगेण पूर्वं विद्यमानं वीर्यं वीर्यान्तरेणैव स-
मर्द्धयति । उक्ते गायत्रीषु गायत्रमामहीयवं च सामनी ॥ १३ ॥
अथ बृहतीषु 'पुनानः सोम' इत्यादिषु रौरवं तावद्विदधाति—
ऐडेन बृहतीमारभन्ते ॥ १४ ॥
ऐडेन इडानिधनेन रौरवेण साम्ना बृहतीच्छन्द आरभन्ते गृह्णन्ति॥१४॥
अथ तत्प्रशंसति—
पशवो वा इडा पशवो बृहती पशुष्वेव तत्पशून्द-
धाति ॥ १५ ॥
'इडेरन्ते' इत्यादि गोपर्यायेष्विडायाः पशुरूपत्वात्। 'इडा वैमानवी
घृतपदी' 'इडायास्त्वोपदे' 'इडायास्पदं घृतवत्' इत्यादिषु गोरूपेण स्तुतेरि-
डेति पशवः खलु । बृहत्यपि 'अयम्मध्यमो बृहती' इत्युक्तत्वादन्तरिक्षस्था-
नीया । अन्तरिक्षे पशवः सञ्चरन्तीति पशव इत्युच्यते । शिष्टं स्पष्टम्॥१५॥
अथ बृहतीष्वेव यौधाजयं विधित्सुस्तां स्तौति—
बृहत्यां भूयिष्ठानि सामानि भवन्ति ॥ १६ ॥
एकाहीन सत्रेषु माध्यन्दिने पवमाने बृहत्यां हि भूयिष्ठानि सा-
मानि भवन्ति । अतो भूयिष्ठवीर्या बृहती ॥ १६ ॥
इदानीं बृहतीषु यौधाजयं विदधाति—
तत्रापि त्रिणिधनम्(१) ॥ १७ ॥
( १ ) त्रिनिधनमिति दन्त्यमध्यः पाठः पुस्तकान्तरे वर्त्तते ।