तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

कुर्यात्तदानीं मिथौ चरित्वा शास्त्रार्थपर्यालोचनया मिथ्येदमिति निश्चित्य प्रविशेत्ता-
दात्म्यभ्रमरहितेन देहेन प्रारब्धभोगाय लोकव्यवहारं कुर्यात् । तदेतत्संभावनान्न ऋषे-
र्व्रतमाचारः, स ह्येवमाचरितवान् ।
कल्पः – “आ तमग्ने रथमिति तिस्रः” इति । तत्र प्रथमामाह—
आ तम॑ग्ने॒ रथं॑ तिष्ठ । एका॑श्वमेक॒योज॑नम् ।
एक॑चक्रमेकधु॒रम् । वात॑भ्राजिगतिं वि॑भो, इति ।
हेऽग्न आरुणकेतुकेह कर्मण्यागमनाय तं तादृशं रथमतिष्ठाऽऽरोह । कीदृशम् ।
एकाश्वमेक एव प्रबलोऽश्वस्तं वहति, एकयोजनं निमिषमात्रेण योजनरूपं (प) [म-
ध्वानं] गच्छति, एकचक्रं लौकिकरधवच्चक्रद्वयं नापेक्षते किं त्वेकचक्रेण वर्तते, एकधु-
रमश्वस्यैकत्वात्तद्योजनाय धूरप्येकैव, वातभ्राजिगतिं भ्राजिशब्दोऽपि गमनवाची वातस्य
भ्राजिर्वातभ्राजिस्त[द्व]द्रुतिर्यस्यासौ वातभ्राजिगतिस्तादृशम्, यथोक्तरथस्यालौकिकत्वा-
त्तेन गमनायाचिन्त्यशक्तिमग्नेर्द्योतयितुं विभुशब्देन संबोधनम् ।
अथ द्वितीयामाह—
न रि॑ष्यति॒ न व्य॑थते (७) । नास्याक्षो॑ या॒तु स॑ज्जति ।
यच्छ्वे॒तान्रोहि॑ताँश्चाग्नेः । रथे॑ यु॒क्त्वाऽधितिष्ठ॑ति, इति ।
अयमेकचक्रो रथो न रिष्यति न विनश्यति न व्यथते न नि(वि)षीदति, इतस्त-
तश्चलति, अस्य रथस्याक्षो यातु याने गमनवेलायां न सज्जति क्वापि पाषाणवृक्षादौ
सक्तो न भवति, यद्यस्मात्कारणादग्नेरयमाग्निः श्वेतान्रोहितांश्च प्रसिद्धान्प्रबलानश्वा-
न्पर्यायेणास्मिन्तरथे युक्त्वा तं रथमधितिष्ठति तस्मादश्वसामर्थ्याद्रथस्य न कोऽपि बाध
इत्यर्थः ।
अथ तृतीयामाह—
एक॑या च द॒शभि॑श्च स्वभूते । द्वाभ्या॑मिष्टये
वि॒ꣳशत्या च॑ । ति॒सृभि॑श्च वहसे त्रि॒ꣳशता च॑ ।
नि॒युद्भि॑र्वायवि॒ह ता विमु॑ञ्च ( ८ ), इति ॥
तत॑क्षु॒र्धीम॑हि॒ नाम॑ मे चिकेत गी॒तं प्रत्य॑मुञ्चद्द्व्यथते॒ सम॑ चं ॥
इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयारण्यके प्रथमप्रपाठक
एकादशोऽनुवाकः ॥ ११ ॥
१ क. ॰ङ्कित्वम॰ । २ ग. ॰द्वयं ।