तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

[प्रपा०१अनु०१२] कृष्णयजुर्वेदीयं तैत्तिरीयारण्यकम् । ५९
नियुच्छब्दो वायुसंबन्धिनीरश्वयोषित आचष्टे । हे वायो, इष्टयेऽस्मत्संबन्धियागार्थं
स्वभूते स्वाधीने रथे, एकादिसंख्यायुक्ताभिर्नियुद्भिर्गतं रथं योजयित्वा वहसेऽस्मत्समीपं
प्रापयसि । अश्वादिविषयाः षट्प्रकाराः संख्याविकल्पिताः । हे वायो, इहाऽऽगत्य
ता नियुतो विमुञ्च ॥
इति श्रीमत्सायणाचार्यविरचिते माधवीये वेदार्थप्रकाशे कृष्णयजुर्वेदीय-
तैत्तिरीयारण्यके प्रथमप्रपाठक एकादशोऽनुवाकः ॥ ११ ॥
अथ प्रथमे द्वादशोऽनुवाकः।
कल्पः—“आतनुष्वेति चतस्रः” इति । तत्र प्रथमामाह—
आ॒त॒नुष्व॑ प्र॒त॒नुष्व॑ । उद्द॑माऽऽध॑म॒ संध॑म ।
आ॒दि॒त्ये च॑न्द्रव॒र्णानाम् । गर्भंमाधेंहि॒ यः पुमा॒न्, इति ।
हे इन्द्र त्वमातनुष्व समन्तादात्मानं विस्तारय, स्वरूपं प्रदर्श्य सर्वाननुगृहाण ।
प्रतनुष्व प्रकर्षेण ऋतुषु स्वात्मानं विस्तारय, ऋतुष्वागत्य संनिहितो भव । उद्दमो-
त्कर्षेण शब्दय, अहमागत इत्येवमुच्चैः कथय । आधमाऽऽभिमुख्येन शब्दय ।
संधम सम्यगानुकूल्येन शब्दय । ततस्त्वं चन्द्रवर्णानां हिरण्यवर्णानामपां गर्भमा-
न्दित्ये धेहि, आदित्यरश्मिषु जलं संगृहाणेत्यर्थः । यस्त्वं पुमान्पुंस्त्वशक्तियुक्तः स
तं गर्भमाधेहि ।
अथ द्वितीयामाह—
इ॒तः सि॒क्तꣳ सूर्य॑गतम् । च॒न्द्रम॑से रसं॑ कृधि ।
वा॒रा॒दं ज॑नयाग्रे॒ऽग्निम् । य एको॑ रु॒द्र उ॒च्यते॑, इति ।
इतः कर्मणः सकाशात्सिक्तमाज्य़ाद्याहुतिद्रव्यं सूर्यगतं कृत्वा चन्द्रमसे चन्द्रवृ-
द्ध्यर्थं रसं कृधि कुरु । अग्नौ प्रक्षिप्तं द्रव्यमादित्यं प्राप्य जलं भूत्वा दिवि चन्द्रं
भूमावोषधीश्चाभिवर्धयति, तत्सर्वमिन्द्र त्वं कुरु । ततो वारादं वरणीयस्य फलस्याऽऽ-
समन्ताद्वातारमग्निमारुणकेतुकरूपमग्रेऽस्माकं पुरतो जनयोत्पादय । योऽग्निरेको
रुद्र इति सर्वत्रोच्यते । तथा चान्यत्राऽऽम्नातम्,—“एक एव रुद्रो न द्वितीयाय
तस्थे” इति । “रुद्रो वा एष यदग्निः” इति च ।
१ म. ॰तीथोऽवत० ।