स्मृतिचन्द्रिका: व्यवहारकाण्ड (देवण्णभट्ट - दक्षिण भारत का मूर्धन्य न्याय-दर्शन महाग्रन्थ)

न पितामहीप्रपितामह्योरिति वाच्यम्। मातृशब्दस्यात्र लक्षणया
मात्रादिपरत्वात्। अत एवोक्तं तेनैव—
पित्रादित्रयपत्नीनां भोज्या मातुः प्रति द्विजाः।
स्त्रीणामेव तु तद्यस्मान्मातृश्राद्धमिहोच्यते॥
इति। मातुः प्रति द्विजाः भोज्याः। मातृपितामहीप्रपितामही-
रुद्दिश्य भोज्याः द्विजा इत्यर्थः। पित्रादित्रयपत्नीनां स्त्रीणां
इह पृथगेवैतच्छ्राद्धं यस्मात्तस्मान्मातृश्राद्धमित्युच्यत इत्यन्वयः।
उक्तश्राद्धत्रयस्य कालभेदमाह गार्ग्यः—
मातृश्राद्धं तु पूर्वेद्युः कर्माहन्येव पैतृकम्।
मातामहं चोत्तरेद्युर्वृद्धौ श्राद्धत्रयं स्मृतम्॥
एवं दिनत्रयश्राद्धपक्षो यदा दुष्करः तदा त्वाह वृद्धशातातपः—
पृथग्दिने त्वशक्तश्चेदेकस्मिन् पूर्ववासरे।
श्राद्धत्रयं तु कुर्वीत वैश्वदेवं तु तान्त्रिकम्॥
इति। फलदेशकालद्रव्यदेवतासाधारण्यादत्र वैश्वदैविकं तन्त्रे-
णैव कार्यमित्यर्थः। ननु कथमत्र कालसाधारण्यं?
पूर्वाह्ने मातृकं श्राद्धं मध्याह्ने पैतृकं तथा।
ततो मातामहानां तु वृद्धौ श्राद्धत्रयं स्मृतम्॥
इति शातातपेन मातृश्राद्धादिषु पूर्वाह्नादिकालभेदविधानात्।
अतः कथमत्र तन्त्रता? सत्यं शातातपवचनानुसारेणानुष्ठाने का-
लभेदान्न तन्त्रता। किन्तु—