स्मृतिचन्द्रिका: व्यवहारकाण्ड (देवण्णभट्ट - दक्षिण भारत का मूर्धन्य न्याय-दर्शन महाग्रन्थ)

पितामह्यादिश्राद्धस्य न कालः, तथाऽपि पार्वणवदिति वचनात्
पितामहप्रपितामहयोरपि पितृमृताहे, पितामहीप्रपितामह्योरपि
मातृमृताहे देवतात्वं न तु न्यायत इति सर्वमनवद्यम् । यदा पितु-
स्सांवत्सरिकश्राद्धकालः, मातुस्सांवत्सरिकश्राद्धकालश्च दैवा-
देको जातः तदाऽपि न सपत्नीकं पितृसांवत्सरिकश्राद्धम् ।
किन्तु, मातापित्रोर्मरणपौर्वापर्यानुसारिक्रमेण तयोः सांवत्सरिक-
श्राद्धद्वयं विप्रनिमन्त्रणादितद्विसर्जनान्तं पृथगेव कार्यम् । यदा
तु मातापित्रोर्युगपन्मरणे पौर्वापर्यमज्ञातं, तदा पूर्वं पितुस्सां-
वत्सरिकं कृत्वा पश्चान्मातुस्सांवत्सरिकश्राद्धं कार्यं पितुर्मुख्य-
त्वात् । एवम्भूतविषये भ्रात्रादिसांवत्सरिकश्राद्धदिनैक्ये श्रा-
द्धमनेकं ज्येष्ठादिक्रमेण पृथगेव कार्यम् । यत्तु प्रचेतसोक्तं—
नैकः श्राद्धद्वयं कुर्यात्समानेऽहनि कुत्रचित् ।
इति, तदेकस्मिन्नेव श्राद्धे पुनःपुनः श्राद्धं न कुर्यादित्येवंपरम् ।
तेन नानानिमित्तकानेकश्राद्धमेकस्मिन्नहनि कुर्वतो न प्रचेतसो
वचनविरोधः । यत्तु लौकाक्षिणोक्तं—
मृतेऽहनि समासेन पिण्डनिर्वपणं पृथक् ।
नवश्राद्धं च दम्पत्योरन्वारोहण एव तु ॥
इति, अनेनापि न मृताहे सपत्नीकं श्राद्धमुक्तं* येन पूर्वोक्तविरोध
स्यात् । किं तर्ह्यनेनोक्तं ? उच्यते-दम्पत्योर्मृताहैक्ये समासेन सं-
क्षेपेण पिण्डनिर्वपणं यथा द्वैपितृकश्राद्धे एकस्मिन्पिण्डे द्वयोः पि-

• पिण्डमुक्तं.