स्मृतिचन्द्रिका: व्यवहारकाण्ड (देवण्णभट्ट - दक्षिण भारत का मूर्धन्य न्याय-दर्शन महाग्रन्थ)

[Page 368]
स्मृतिचन्द्रिकायां

नस्य पितृप्रभृतींस्त्रीन्' इति। आश्वलायनस्त्ववनेजने मन्त्रान्तर-
माह—'प्राचीनावीती रेखां त्रिरुदकेनोपनयेच्छुन्धन्तां पितरः
शुन्धन्तां पितामहाः शुन्धन्तां प्रपितामहाः' इति। कात्यायनस्त्व-
वनेजनानन्तरं बर्हिरास्तरणं कार्यमित्याह—'उपमूलं च
सकृदाच्छिन्नं रेखायां कृत्वा यथाऽवनिक्तं पिण्डान् ददाति' इति।
अवनेजनबर्हिरास्तरणयोः पौर्वापर्यविकल्पे यथास्वशाखं व्यव-
स्था। एवमेवावनेनिङ्क्ष्व शुन्धन्तां पितर इत्यादिमन्त्राणामपि
यथास्वशाखं व्यवस्था। एवमेवावनेजनकरणभूतहस्तोदपात्रयो-
रपि। यथाऽवनिक्तं पिण्डदाने मन्त्रानाह कात्यायनः 'असावेतत्ते
इति, ये च त्वमन्विति चैके' इति । असावित्यत्र पित्रादीनां
सम्बोधनरूपेण गोत्रसहितनामग्रहणं कृत्वा एतत्ते इति वक्त-
व्यम् ।
पिण्डोदकप्रदानं तु नित्यनैमित्तिकेष्वपि ।
आलभ्य नाम गोत्रेण कर्तव्यं सर्वदैव हि ॥
इति व्यासस्मरणात् । एवं च अमुकगोत्रामुकशर्मन्नेतत्ते इति
पिण्डदानमन्त्र ऊह्यः । 'ये च त्वामनु इति चैके' इति
पक्षे मन्त्रत्रयेऽप्येतत्ते इत्यस्मादनन्तरं 'ये च त्वामनु' इति मन्त्र-
शेषो द्रष्टव्यः । आश्वलायनस्त्वन्यथा पिण्डदानमन्त्रानाह—'ए-
तत्तेऽसौ, ये च त्वामनु' इति। अत्रापि असावित्यत्र संबोधनरू-
पेण पित्रादीनां गोत्रसहितनामग्रहणं कर्तव्यम् । नन्वेतत्ते
इत्यत्रैतदिति कथं नपुंसकलिङ्गनिर्देशः, पिण्डस्यैतच्छब्दा-