स्मृतिचन्द्रिका: व्यवहारकाण्ड (देवण्णभट्ट - दक्षिण भारत का मूर्धन्य न्याय-दर्शन महाग्रन्थ)

नेनोद्धाराभ्यनुज्ञावगमात् । यत्तु देवेनोक्तं—
अन्नपानकशीतोदं ददद्भिरवलोकितः ।
वक्तव्ये कारणे संज्ञां कुर्वन् भुञ्जीत पाणिना ॥
इति । अपेक्षानुसारेणान्नपानशीतलवार्यादिदातृभिरपेक्षां ज्ञातुम-
वलोकितः क्षुत्पिपासादिलक्षणे अपेक्षादेः कारणे वक्तव्ये
पाणिना संज्ञां सङ्केतं अपेक्षादिसूचकं कुर्वन् भुञ्जीतेति
तस्यार्थः प्रत्येतव्यः । न तु स्वादुत्वादिहविर्गुणरूपे अपेक्षाका-
रणे संज्ञां कुर्वन्निति, एवंविधार्थपरिग्रहे पूर्वोक्तवचनविरो-
धापत्तेः । अन्नपानदात्रा तु हविर्गुणप्रश्नोऽत्यर्थं दोषत्वान्न
कार्य इत्याह शङ्खः—
श्राद्धे नियुक्तान् भुञ्जानान् पृच्छेल्लवणादिषु ।
उच्छिष्टाः पितरो यान्ति पृच्छतो नात्र संशयः ॥
दातुः पतति बाहुर्वै जिह्वा भोक्तुश्च भिद्यते ।
इति । लवणादिषु न्यूनाधिक्याभावेन हविषः साद्गुण्यं पुनरपि
प्रदानार्थं न पृच्छेत् । न च पृष्ट्वा सम्यक्त्वेन ज्ञातं दद्यात्,
‘दातुः पतति बाहुः’ इति दोषश्रवणात् । ‘जिह्वा भोक्तुश्च
भिद्यते’ इति निन्दाबलाद्धविषस्साद्गुण्यं सङ्केतेनापि भोक्ता
न सूचयेदिति निषेधविधिर्गम्यते । पादुकयोरुपविष्टपीठे वा
पादौ निधाय न निमन्त्रिता अश्नीयुरित्याह विष्णुः—‘अश्नी-
युर्ब्राह्मणा न सोपानत्काः न पीठोपरि निहितपादाः’ इति ।
अत्र द्वितीयनिषेधातिक्रमेण यो भुङ्क्ते तस्य दोषमाह वृद्धशातातपः—