स्मृतिचन्द्रिका: व्यवहारकाण्ड (देवण्णभट्ट - दक्षिण भारत का मूर्धन्य न्याय-दर्शन महाग्रन्थ)

षं भवतीत्यन्ये मन्यन्त इत्यर्थः । एतेषु सप्तरात्रादिपक्षेषु यथा
रजोनिवृत्ति व्यवस्था द्रष्टव्या । 'अवत्सायाः पयः परिव-
र्जयेत्' इत्यस्यायमर्थः — अवत्सा वत्सशून्या मृतवत्सेति या-
वत् । तस्याः पयः यावद्वत्सवियोगशोकनिवृत्तिः तावत् विव-
र्जयेदिति । अतएव 'पयो न पिबेत्' इत्यनुवृत्तौ हारीतेनोक्तं—
'हतवत्सायाः शोकाविष्टत्वात् नवसूतायास्सरजस्त्वात्' इति ।
न च वाच्यं शोकाविष्टत्वादित्यस्य हेतुवन्निगदरूपार्थवादत्वा-
च्छोकनिवृत्तावपि मृतवत्सायाः पयो न पिबेदिति । सरज-
स्त्वादिति हेतुसमभिव्याहारात् । अतो हेतुरेवायं शोकावि-
ष्टत्वादिति, न हेतुवन्निगदार्थवादः । न च वाच्यं सरजस्त्वादि-
त्यपि हेतुवन्निगदार्थवाद एव न तु हेतुरिति कथं तत्साहच-
र्यादस्य हेतुत्वं निश्चीयत इति । हेतुविवक्षयैव सरजस्त्वा-
दित्यस्य प्रयुक्तत्वात् । यदि हेतुविवक्षया सरजस्त्वादिति
न प्रयुक्तं स्यात् तदा दशरात्रात्प्रागूर्ध्वं यदा रजोनि-
वृत्तिः तदा नवमसूतायाः पयः पेयमित्ययमर्थो यः प्रति-
'पादयितुमिष्टः सोप्रतिपादितो भवेत् । ततश्च 'सप्तरात्रादि-
त्येके दशरात्रादित्यपरे मासेनापीयूषं भवतीति धर्मविदः'
इत्यनन्तरोक्तस्य तदीयग्रन्थस्य अनिर्वाहस्स्यात् । तस्माद्धेतुत्वे-
नैव सरजस्त्वादित्यस्यान्ययो नार्थवादत्वेन । तत्समभिव्या-
हाराच्छोकाविष्टत्वादित्यपि हेतुत्वेनैवान्वयो नार्थवादत्वेनेत्यलं
बहुनाऽतिप्रसङ्गेन । धर्मविद्ग्रहणं रजोनिवृत्तिसंदेहस्याप्यभा-