स्मृतिचन्द्रिका: व्यवहारकाण्ड (देवण्णभट्ट - दक्षिण भारत का मूर्धन्य न्याय-दर्शन महाग्रन्थ)

228 स्मृतिचन्द्रिकायां
ऋबीषपक्वं भक्ष्यं स्यात् सर्पिर्युक्तमिति स्थितिः ॥
अनग्निकः ऊष्मा ऋबीषं, तेन पक्वं ऋबीषपक्वम् । धान्यराश्या-
दिगतोष्मपकमिति यावत् । तथाच ‘नर्बीषपक्वस्याश्नीयात्’
इत्यापस्तम्बसूत्रं व्याचक्षाणेन धूर्तस्वामिनोक्तं- ‘अनग्निकः
ऊष्मा ऋबीषं तत्पक्वस्य प्रतिषेधः क्रियते’ इति ग्रन्थेन ।
ऋबीषपक्वं शुक्तमपि सर्पिषा युक्तं भक्ष्यं स्यात् । न तद्रहि-
तमित्यर्थः । दधिसम्भवं तक्रनवनीतादि । भक्ष्यं भक्षणार्ह-
मित्यर्थः । यमस्त्वापदि शुक्तस्य प्रक्षाळनात् भक्षणार्हता भव-
तीत्याह-
शुक्तानि हि द्विजोऽन्नानि न भुञ्जीत कदाचन ।
प्रक्षालितानि निर्दोषाण्यापद्धर्मो यदा भवेत् ॥
एवं पर्युषितस्यापदि प्रक्षाळनाद्भक्षणार्हता भवति । अतएव
तस्य भोजनेऽभ्यनुज्ञा तेनैव कृता-
मसूरमाषसंयुक्तं तथा पर्युषितं च यत् ।
तत्तु प्रक्षाळितं कृत्वा भुञ्जीत ह्यभिघारितम् ॥
इति । बीजभूतधान्यादिकं भोज्यमपि भाविबहुफलहेतुविनाश-
स्यात्यन्तानुचितत्वात् अनापदि पर्युषितवत् नोपभुञ्जीतेत्याह
देवलः-
न बीजान्युपयुञ्जीत रोगापत्तिमृते बुधः ।
फलान्येषामनन्तानि बीजानां हि विनाशयेत् ॥