स्मृतिचन्द्रिका: व्यवहारकाण्ड (देवण्णभट्ट - दक्षिण भारत का मूर्धन्य न्याय-दर्शन महाग्रन्थ)

222 स्मृति[चन्द्रि]काया[म्]
यदर्थमुत्पादितं तन्निर्वृत्तेः प्रागन्येन खादितम् । शर्करास्सूक्ष्म
पाषाणवत्कठिना मृद्विशेषाः । कीटोऽत्र क्रिमिरमेध्यसेवी ।
पाषाणाः सूक्ष्मतरसर्षपादिकल्पाः । पिण्याकस्तौलिकयन्त्रे
घनीभूततिलचूर्णं, ‘तिलकल्के च पिण्याकः’ इत्यमरसिंहे-
नाभिधानात् । मथितं जलमिश्रणेन विना विलोडितं दधि ।
‘तक्रं ह्युदश्विन्मथितं पादाम्ब्वर्धाम्बु निर्जलम्’ इति तेनै-
वाभिधानात् । सिद्धा भक्ष्याः स्वत एव भक्ष्यतया सिद्धा
आमलकादयः । कृता भक्ष्या माषपिष्टादिना कृतवटकादयः ।
प्रत्यक्षलवणीकृताः प्रत्यक्षेण लवणेन लवणीकृताः सिद्धभक्ष्या-
णां कृतभक्ष्याणां च प्रत्यक्षलवणीकृता इत्येतद्विशेषणम् ।
प्रत्यक्षग्रहणं दध्यादिना वस्त्वन्तरेण प्रच्छादितलवणेन लव-
णीकृता ग्राह्या इति गम्यते । यद्यपि नित्यभोजने पर्युषि-
तस्य प्रतिषिद्धत्वादत्रापि तद्वर्जनं सिद्धं, तथाऽपि तत्राभ्यनु-
ज्ञातस्य यवगोधूमादिपिष्टविकारस्यापि पर्युषितस्य श्राद्धे व-
र्जनीयत्वार्थं पर्युषितप्रतिषेध इति मन्तव्यम् । अत्यर्थप्रचुरद्र-
व्येषु कूष्माण्डादिषु दोषश्रवणाभावे निवृत्तिर्न भवतीति
दोषोऽपि स्मृत्यन्तरे दर्शितः—
कूष्माण्डं माहिषं क्षीरमाढक्यो राजसर्षपाः ।
चणका राजमाषाश्च घ्नन्ति श्राद्धं न संशयः ॥
पिण्डालूकं च तुण्डीरं करमर्दांश्च नालिकाम् ।
कूष्माण्डं बहुबीजानि श्राद्धे दत्वा व्रजन्त्यधः ॥