स्मृतिचन्द्रिका: व्यवहारकाण्ड (देवण्णभट्ट - दक्षिण भारत का मूर्धन्य न्याय-दर्शन महाग्रन्थ)

इति। अलं निवारणम्। एवं च व्यवहारद्रष्टृषु यो धर्मबा-
धनं कुरुते स वृषलः। तत्पुत्रो वृषलपुत्रः। स च ब्राह्मण
एवेति नायमप्राप्तप्रतिषेध इति मन्तव्यम्। गणानां याजकः
अनेकयजमानकाहीनद्वादशाहादियज्ञयाजकः। तथाच स्मृतिः—
‘तस्माद्द्वादशाहेन न याज्यं पाप्मनो व्यावृत्यै’ इति। एवं च
‘याजयन्ति च ये पूगान्’ इत्यनेन सहास्यापौनरुक्त्यं सिद्धम्।
आचारहीनो दुराचारः। क्लीबोऽनुत्साही समर्थोऽपि स्वाश्रम-
धर्मानुष्ठानरहित इत्यर्थः। एवं च ‘ये स्तेनपतितक्लीबाः’ इत्य-
नेन अपौनरुक्त्यं स्फुटम्। नित्यं याचनकः सत्यपि विभवे
याचकः। श्लीपदी श्लीपदाख्यरोगवान्, उच्छूनपद इति
यावत्। उरभ्राः अवयः ता एव जीविकार्थं पाल्याः यस्या-
सावौरभ्रकः। एवं माहिषकः। अथवा व्यभिचारिणीसुतो
माहिषकः। यदाह देवलः—
महिषीत्युच्यते भार्या या चैव व्यभिचारिणी।
तस्यां यो जायते गर्भः स वै माहिषकस्मृतः ॥
इति। तस्यां यस्स्वभर्तुर्जायते पुत्रः स माहिषकस्मृत इत्यर्थः।
पूर्वमन्यस्मै दत्ता परपूर्वा तस्याः पतिः परपूर्वापतिः। प्रेत
निर्यातको मूल्येन प्रेतनिर्हारकः। धर्मार्थं तु प्रशस्त एव।
कस्माद्वचनादेतदवगतमित्यपेक्षिते सङ्ग्रहकारः—
एतान्विगर्हिताचारानिस्मादवगम्यते।
धर्मार्थं प्रेतनिर्वाणमदृष्टं वृक्षरोपणम् ॥
SMRITI CHA.—VOL. V. 24