स्मृतिचन्द्रिका: व्यवहारकाण्ड (देवण्णभट्ट - दक्षिण भारत का मूर्धन्य न्याय-दर्शन महाग्रन्थ)

भवति । तेन मन्दानुग्रहार्थं परमार्थतोऽप्राप्तयोरपि तयोः प्रति-
षेधो बृहस्पतिना कृत इत्यलं कुण्डगोळकप्रतिषेधप्रयोजनस-
मर्थनप्रपञ्चेन ॥
अकारणपरित्यक्तेत्यस्यायमर्थः— 'त्यजेत्पितरं राजघा-
तकम्' इत्यादिशास्त्रोक्तत्यागकारणेऽविद्यमानेऽपि मातापित्रो-
र्गुरोर्वा परित्यक्तेति । गुरुरत्राचार्यो न पिता, तस्य स्व-
शब्देनैवोपात्तत्वात् । त्यागो 'जीवतोर्वाक्यकरणम्' इत्यादि-
शास्त्रोक्तशुश्रूषाद्यकरणम् ।
ब्राह्मैर्योनैश्च सम्बन्धैस्संयोगं पतितैर्गतः ।
इति प्रतिषेधो व्यर्थः, 'ये स्तेनपतिताः क्लीबाः' इत्यत्र पति-
तग्रहणेन पञ्चविधपतितप्रतिषेधस्य प्रागेव कृतत्वात् । सत्यं,
ब्राह्मैर्योनैश्च सम्बन्धैस्संयोगमुपपातकिभिर्यो गतस्तस्यागत्या
कदाचिद्भोजनीयत्वाङ्गीकारार्थोऽयं पुनः प्रतिषेध इति न व्यर्थः ।
सङ्ग्रहकारस्तु पञ्चविधपतितव्यतिरिक्तपतितप्रतिषेधकतया श्लो-
कार्थमुक्त्वा वैयर्थ्यं परिहृतवान्—
ब्राह्मैर्योनैश्च संबन्धैस्संबद्धा ब्रह्महादिभिः ।
सद्यो ये पतितास्तैर्यस्संयोगं पतितैर्गतः ॥
पतितस्स निषिद्धत्वात्तृतीयोऽत्र निषिध्यते ।
इति । ब्रह्महादिसम्बन्धात्सद्यो ये पतिताः तैः पतितैर्यस्संयोगं
गतः सोऽत्र तृतीयः प्रतिषिध्यते । 'तत्संयोगी च पञ्चमः'
इत्युक्तस्य पतितस्य प्रागेव निषिद्धत्वादित्यर्थः ॥