स्मृतिचन्द्रिका: व्यवहारकाण्ड (देवण्णभट्ट - दक्षिण भारत का मूर्धन्य न्याय-दर्शन महाग्रन्थ)

श्राद्धकाण्डे वर्ज्या ब्राह्मणाः 181
पारदार्यमधर्म्यं तु तज्जातौ कुण्डगोळकौ ।
अश्राद्धेयावभोज्यान्नौ क्षेत्रजाद्यास्तथा सुताः ॥
इति । यदधर्म्यं पारदार्यं तज्जातावेव कुण्डगोळकौ, न पुनः
पारदार्यमात्रजावित्यर्थः । अतश्च नियोगे सति पारदार्यस्या-
धर्म्यत्वाभावात्तदुत्पन्नौ न कुण्डगोळकौ । किंतु क्षेत्रजावेव ।
अतस्तयोः पृथक् प्रतिषेधार्थं 'क्षेत्रजाद्यास्तथा सुताः' इत्यु-
क्तम् । तस्मात् —
नियोगोत्पादितौ श्राद्धे निषिद्धौ कुण्डगोळकौ ।
इति सङ्ग्रहकारोक्तमयुक्तमेव । अतोऽन्यथा समाधिरभिधीयते—
'वाग्दुष्टः कुण्डगोळकौ' इत्यत्र कुण्डगोळकशब्दौ गौण्या
वृत्त्या नियोगोत्पादितक्षेत्रजपुत्रयोर्वर्तेते । तत्र जीवति भर्तरि
परदारेषु जातत्वसाम्यात्कुण्डशब्दो वर्तते । मृते भर्तरि जाते
क्षेत्रजे मृते भर्तरि परदारेषु जातत्वसाम्यात् गोळकशब्दः ।
एवमुक्तकुण्डगोळकयोर्ब्राह्मणत्वेन श्राद्धे प्राप्तिसम्भवात्प्रतिषे-
धोऽर्थवान् । एवं तर्हि पूर्वोक्ते 'पारदार्यमधर्म्यं तु' इत्यादिबा-
र्हस्पत्यवचने 'क्षेत्रजाद्यास्तथा सुताः' इत्यनेनैव क्षेत्रजपुत्र-
प्रतिषेधस्य सिद्धत्वात् 'कुण्डगोळकावश्राद्धेयौ' इत्येतन्मुख्यं
कुण्डगोळकप्रतिषेधार्थमित्यवश्यं वक्तव्यम् । तच्चायुक्तं, मुख्य-
कुण्डगोळकयोरब्राह्मणत्वेन शूद्रवदप्राप्तेः प्रतिषेधानर्थक्यात् ।
उच्यते-कुण्डगोळकुयोर्जात्यन्तरत्वेन व्यवहाराभावात् ब्राह्मण्यां
ब्राह्मणोत्पादितत्वमात्रेणं ब्राह्मणोऽयमिति श्राद्धादौ स्वीकारो