स्मृतिचन्द्रिका: व्यवहारकाण्ड (देवण्णभट्ट - दक्षिण भारत का मूर्धन्य न्याय-दर्शन महाग्रन्थ)

[180 स्मृतिचन्द्रिकायां]

आनुलोम्येन सम्भूताः जात्या ज्ञेयास्तथैव ते ॥
इति जातिनिर्णये मनुनैवाभिधानात् । तेन कुण्डगोळकयोरब्रा-
ह्मणयोः श्राद्धे अभोजनीयत्वेन कथञ्चिदपि प्राप्तिर्नास्तीति
'वाग्दुष्टः कुण्डगोळकौ' इत्यत्र कुण्डगोळकयोरुपादानं व्यर्थं
स्यात् । अत्रोत्तरमुक्तं सङ्ग्रहकारेण—
नियोगोत्पादितौ श्राद्धे निषिद्धौ कुण्डगोळकौ ।
अब्राह्मण्यत्कुतः प्राप्तिः शूद्रवज्जारजातयोः ॥
इति । यद्यपि जारजातयोः कुण्डगोळकयोः ब्राह्मणत्वाभावेन
शूद्रवदेव श्राद्धप्राप्त्यभावात् निषेधो न सम्भवति । तथाऽपि
नियोगोत्पादितयोः कुण्डगोळकयोः परदारोत्पन्नयोरपि शास्त्री-
यमार्गानुसारेणोत्पादितत्वात् ब्राह्मण्यमस्तीति तावेव कुण्डगो-
ळकौ मनुना श्राद्धे निषिद्धावित्यर्थः । तदेतदयुक्तं—नियोगो-
त्पादितयोरजारजातत्वेनाकुण्डगोळकत्वात् । अजारजत्वं च नि-
युक्तस्याजारत्वात् । तथाच देवलः—
परदाराभिगो मोहात्पुरुषो जार उच्यते ।
इति । मोहादिति पदं नियोगात् परदाराभिगः पुरुषो न जार
इत्याह । अजारजातौ न कुण्डगोळकौ । तथा च स एव—
अमृते जारजः कुण्डो मृते भर्तरि गोळकः ॥
इति । जारज इति वदन्नियुक्तो न कुण्डो न गोळकश्चेत्याह ।
बृहस्पतिना त्वनियुक्तजावेव कुण्डगोळकाविति स्पष्टमुक्तं—