स्मृतिचन्द्रिका: व्यवहारकाण्ड (देवण्णभट्ट - दक्षिण भारत का मूर्धन्य न्याय-दर्शन महाग्रन्थ)

123

वेऽपि मध्याह्नव्यापित्वात् ‘सा तिथिसकला ज्ञेया' इति
न्यायेन न कुतपे प्रारभ्य श्राद्धं रौहिणे समापनीयम् । ‘ए-
कोद्दिष्टं तु मध्याह्ने' इति स्मरणात् । यदा तु पूर्वदिने अस्त-
मयात्पूर्वक्षणे तिथियोगः उत्तरदिने त्वस्तमयादुपरि त्रिमुहूर्त्त-
युक्ता तदा उत्तरमाह श्राद्धकालं सुमन्तुः—
उदिते दैवतं भानौ पित्र्यं चास्तमिते रवौ ।
द्विमुहूर्त्ता त्रिर्ह्नो या सा तिथिर्हव्यकव्ययोः ॥
अस्यार्थः—उदिते भानौ सत्यहस्सम्बन्धिनी दैवकर्माङ्गभूता
तिथिर्या द्विमुहूर्त्ता भवति सा सम्पूर्णतिथिवत्कृत्स्नस्याह्नो हव्य-
दानकालतामापादयति । तेन तस्मिन्नहनि दैवतं कर्म कुर्या-
त् । पितृकर्माङ्गभूता तिथिरस्तमिते रवौ सति या त्रिमुहूर्त्तम-
नुवर्तते सा कव्यदानकालतां स्वसम्बद्धस्याह आपादयति ।
तेन तत्सम्बद्धेऽह्नि पैतृकं पितृसम्बन्धि सांवत्सरिकादि श्राद्धं
कुर्यादिति । तेनोत्तरदिनेऽस्तमयादुपरि त्रिमुहूर्त्तानुवृत्त्यभावे अ-
स्तगामिनी पूर्वतिथिरेव ग्राह्येत्युक्तं भवति । एवञ्च यदुक्तं
नारदीयपुराणे—
दर्शं च पूर्णमासं च पितुस्सांवत्सरं दिनम् ।
पूर्वविद्धमकुर्वाणो नरकं प्रतिपद्यते ॥
इति, तत् उत्तरदिने अस्तमयादुपरि मुहूर्त्तत्रयानुवृत्त्यभावे द्रष्ट-
व्यम् । यदा तु पूर्वेद्युरस्तगामिनी तिथिर्न भवति उत्तरेद्यु-
रप्यस्तमिते रवौ त्रिमुहूर्त्तव्यापिनी न भवति किं त्वस्तगा-