स्मृतिचन्द्रिका: व्यवहारकाण्ड (देवण्णभट्ट - दक्षिण भारत का मूर्धन्य न्याय-दर्शन महाग्रन्थ)

103

इति । ताः श्रौतस्मार्तक्रिया इत्यर्थः । त्रयोदशे मासि अधि-
मासीत्यर्थः । अत एव गभस्तिः --
न कुर्यादधिके मासि तस्मिन् कर्म कदाचन ।
इति अधिकमासस्य कालमलत्वेन कर्मानर्हत्वादित्यभिप्रायः ।
तथाच गृह्यपरिशिष्टे—
मलं वदन्ति कालस्य मासं कालविदोऽधिकम् ।
इति । अधिकं मासं कालस्य मलं वदन्तीत्यन्वयः । एवंविधो
मासः कदा भवतीत्यपेक्षिते ब्रह्मसिद्धान्त उक्तं—
चैत्रादर्वाङ्गाधिमासः परतस्त्वधिको भवेत् ।
इति । चैत्रादर्वाक् कन्यासंक्रान्तिमारभ्येत्यर्थः । अत एव ज्यो-
तिस्सिद्धान्त उक्तं—
घटकन्यागते सूर्ये वृश्चिके वाऽथ धन्वनि ।
मकरे वाऽथ कुम्भे वा नाधिमासो विधीयते ॥
कन्यातुलावृश्चिकधनुर्मकरकुम्भगते सूर्ये अधिमासो न संपद्यते,
किन्त्ववशिष्टराशिगते सूर्ये कदाचित्कालवृद्धौ सम्पद्यत इति
शेषः । तथाच वासिष्ठसिद्धान्त उक्तम्--
द्वात्रिंशद्भिर्गतैर्मासैर्दिनैष्षोडशभिस्तथा ।
घटिकानां चतुष्केण पतत्यधिकमासकः ॥
अतीताधिकमासादारभ्य द्वात्रिंशन्मासादुपरिषोडशदिनेषु घटि-
काचतुष्टयाधिकेषु गतेष्वधिमासो भवतीत्यर्थः । यत्तु काठक-
गृह्येऽभिहितम्—