सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)
Satvata Samhita of Pancharatra Agama with Commentary
भगवान् सङ्कर्षण / महर्षि नारद द्वारा
पृष्ठ 158, कुल 837 में से
संदर्भ में पढ़ेंषष्ठः परिच्छेदः ९९
का चार बार प्रोक्षण करे । प्रणव द्वारा पुष्प से अर्चन करे । फिर कुण्ड के मध्य
भाग का भद्रपीठ के समान अर्चन करे तथा प्रणव द्वारा पूर्व की भाँति कुण्ड का
ध्यान करे ॥ ८२-८३ ॥
चतुरश्रे स्थले कौण्डे दिग्विदिगष्टके बहिः ।
सम्पूर्णपात्रं कुम्भानामष्टकं विनिवेश्य च ॥ ८४ ॥
कुण्डस्याष्टदिक्षु पूर्णकुम्भाष्टकस्थापनमाह—चतुरश्र इति ॥ ८४ ॥
ऊर्ध्वाधो मेखलानां च चतुर्णां दिक्चतुष्टये ।
कौशेयविष्टरस्थांश्च वासुदेवादिकान् यजेत् ॥ ८५ ॥
विदिक्ष्वप्यययोगेन ह्यूर्ध्वान्तमधरात् तु वै ।
तद्देवादर्घ्यपुष्पाद्यैः पूजनीयाः क्रमेण तु ॥ ८६ ॥
कुण्डस्य बहिः प्रागादिचतुर्दिक्षु मेखलास्थकुशकूर्चेषु ऊर्ध्वाद्यधरान्तं प्रभव-
क्रमेण वासुदेवादीनामर्चनम्, तथैवाग्नेयादिविदिक्ष्वप्ययक्रमेणाधराद्यूर्ध्वान्तमनिरुद्धा-
दीनामर्चनं चाह—ऊर्ध्वाध इति द्वाभ्याम् । एवं द्वात्रिंशत्कुशकूर्चेष्वर्चनं चतुर्मेखल-
कुण्डमात्रविषयकम्, अन्यत्रैवमनवकाशात् । अत्र विदिक्ष्वप्ययक्रमेणानिरुद्धादीनामर्चने
ॐ पुरुषाय नमः, ॐ सत्याय नमः, ॐ अच्युताय नमः, ॐ भगवते वासुदेवाय नम
इति पूर्वोक्तमन्त्रचतुष्टयं ज्ञेयम्,
अप्ययावसरे प्राप्ते स्मरणे चार्चने विभोः ।
शृणु मन्त्रचतुष्कं तु पुनरन्यत् समासतः ॥—(५।६८-६९)
इत्युक्तेः । प्रभवक्रमेणार्चने जाग्रद्व्यूहमन्त्रचतुष्टयं जागत्यैव ॥ ८५-८६ ॥
स्थल पर निर्मित चौकोर कुण्ड के चारों दिशाओं में और बाहर चार
विदिशाओं में आठ कलश स्थापित करे । फिर मेखला के ऊपर नीचे और चारों
दिशाओं के चारों ओर तथा कुशा के विष्टर पर स्थित वासुदेवादि देवताओं का
यजन करे ॥ ८४-८५ ॥
फिर कोनों पर संहार क्रम से ऊपर से नीचे अर्घ्य, पुष्पादि से पुनः क्रम-
पूर्वक उनकी पूजा करे ॥ ८६ ॥
मृदुदर्भसमूहं च नीरसं चाश्मकुट्टिमम् ।
शुष्कगोमयचूर्णेन युक्तं गन्धाश्मना सह ॥ ८७ ॥
कुण्डे द्रोणांशमात्रं तु समारोप्य प्रसार्य च ।
कुण्डे शीघ्रमग्निप्रज्वालसाधनदर्भचूर्णादिप्रक्षेपमाह—मृदुदर्भेति सार्धेन । गन्धा-
श्मना = गन्धकेन, 'गन्धाश्मनि तु गन्धकः' (२।९।१०२) इत्यमरः ॥ ८७-८८ ॥
फिर पत्थर से कूट कर साधक शुष्क दर्भ समूह का चूर्ण, शुष्क गोमय का