सर्वार्थसिद्धि: तत्त्वार्थसूत्र (आचार्य पूज्यपाद - पं. फूलचन्द्र सिद्धान्तशास्त्री सविस्तार हिन्दी टीका)

परिशिष्ट २ ४१७
मानावाच्छिन्नाः परिणामा भवन्ति । तत्राप्रमत्तादिगुण-
स्थाने पूर्वसमये प्रवृत्ता यादृशाः परिणामास्तादृशा एव ।
अथानन्तरमुत्तरसमयेषु आसमन्तात्प्रवृत्ता विशिष्ट-
चारित्ररूपा अथाप्रवृत्तकरणशब्दवाच्याः । अभिनव-
शुभाभिसंधिः—धर्म्यशुक्लध्यानाभिप्रायः । कषाया-
ष्टकं—अनन्तानुबन्धिकषायचतुष्टयस्य पूर्वमेव विनष्ट-
त्वात् मध्यमकषायाष्टकं गृह्यते । बादरकृष्टिविभागेन-
स्थूलकर्मपर्यायभेदेन उपायद्वारेण फलमनुभूय निर्जीर्य-
माणमुद्धरितशेषमुपहतशक्तिकं कर्म कृष्टिरित्युच्यते ।
धूतकष्टिवत् । सा च द्विपकारा भवति बादरेतरविक-
ल्पात् । 'बादर किट्टी सुहुमं किट्टी इत्यभिधानात् ।'
अवतारितमोहनीयभारः—स्फोटितमोहनीयभारः ।
अप्रतर्क्यविभूतिविशेषं—अचिन्त्यविभूतिमाहात्म्यम् ।
औपशमिक ॥३॥
§ ९२५
३५९. ४ अन्यपारिणामिकभावसत्त्ववस्तुत्वामूर्त-
त्वादि ।
अन्यत्र ^........॥४॥
§ ९२७
३६०. १ अवशेषः—अवस्थितिः ।
पूर्वप्रयोगात् ^........॥६॥
§ ९३२
३६०. १३ हेत्वर्थः पुष्कलोऽपि-हेतुरूपः प्रचुरोऽपि ।
आविद्ध ^.... ^..॥७॥
संबन्धनिरुत्सुका—संबन्धरहिता ।
क्षेत्र ^........॥९॥
§ ९३७
३६२.८ प्रत्युत्पन्नः—ऋजुसूत्रः । भूतानुग्रहतन्त्रो—
व्यहारः । संहरणं प्रति क्रोधादिवशाद्देशान्तरे नयनं
संहरणम् । मनुष्यक्षेत्रे अर्धतृतीयद्वीपेपु । अव्यपदे-
शेन—विशेषव्यपदेशरहितेन सर्वसावद्यविरतोऽस्मी-
त्येवंरूपेण सामायिकेन, ऋजुसूत्रनयाद्ययाख्यातेनैकेन
व्यवहारनयात् पञ्चभिः परिहाररहितैश्चतुर्भिर्वा
सिद्धिः । स्वयमेव ज्ञानं स्वशक्तिः । ऋजुसूत्रनयादेकेन
केवलज्ञानेन, व्यवहारनयात् पश्चात्कृतमतिश्रुतज्ञान-
द्वयेन मतिश्रुतावधिज्ञानत्रयेण मतिश्रुतमनःपर्ययज्ञान-
त्रयेण वा मतिश्रुतावधिमनःपर्ययज्ञानचतुष्टयेन वा
सिद्धिः । मतिश्रुतयोः पूर्वं स्थित्वा पश्चात् केवल-
मुत्पाद्य सिद्ध्यन्तीत्येवं सर्वत्र योज्यम् । तदुक्तम्—
पच्छायडेयरसिद्धे दुगतिगचदुगाण पंचचदुरयमे ।
—प्रा० सिद्धभक्ति, गा० ४।
अर्धचतुर्थरत्नयः । तथाहि-यः षोडशवर्षः सप्तहस्तो
भविष्यति गर्भाष्टमवर्षेऽर्धचतुर्थरत्नप्रमाणो भवति ।
तस्य च मुक्तिरस्ति । एवं कालादिविभागेऽपि-काल-
गतिलिङ्गादिभेदेऽपि । तत्र कालस्त्रिविध उत्सर्पिण्य-
वसर्पिण्यनुत्सर्पिण्यवसर्पिणीभेदात् । तत्र सर्वतः
स्तोका उत्सर्पिणीसिद्धाः । अवसर्पिणीसिद्धा विशेषा-
धिकाः । अनुत्सर्पिण्यवसर्पिणोसिद्धाः संख्येयगुणाः ।
ऋजुसूत्रनयापेक्षया त्वेकसमये सिद्ध्यन्तीति नास्त्य-
ल्पबहुत्वम् । गतिं प्रति ऋजुसूत्रनयापेक्षया सिद्धि-
गतौ सिद्ध्यन्तीति नास्त्यल्पबहुत्वम् । व्यवहारनया-
पेक्षया पुनरनन्तरमनुष्यगतौ सिद्ध्यन्तीत्यल्पबहुत्वा-
भावः । एकान्तरगतौ त्वस्तीति तदुच्यते—सर्वतः
स्तोका स्तिर्यग्योम्यन्तरगतिसिद्धाः, मनुष्ययोन्यन्तर-
गतिसिद्धाः संख्येयगुणाः । नरकयोन्यन्तरगतिसिद्धाः
संख्येयगुणाः । देवयोन्यन्तरगतिसिद्धाः संख्येयगुणाः ।
ऋजुसूत्रनयापेक्षयाऽवेदास्सिद्ध्यन्तीत्यल्पबहुत्वाभावः ।
व्यवहारनयात् सर्वतः स्तोका नपुंसकवेदसिद्धाः ।
स्त्रीवेदसिद्धाः संख्येयगुणाः । पुंवेदसिद्धाः संख्येयगुणाः ।
तदुक्तम्—
‘वीस णवुंसयवेदा थीवेदा तहय होंति चालीसं ।
अडदालं पुंवेदा समयेणेगेण ते सिद्धा ॥’
इत्येवमाद्यशेषतः प्रवचनादवगन्तव्यमिति ।
दशमोऽध्यायः समाप्तः ।
CC-0 Pt. Chakradhar Joshi and Sons, Dev Prayag. Digitized by eGangotri
५३