सार्थ तुकाराम गाथा (मराठी अभंग व भावार्थ)

४२४ सार्थ तुकारामगाथा
९२६ काय करु कर्माकर्म । धरें सापडले वर्म ॥ १ ॥
होसी नामाच सारिखा । समजाविली नाहीं लेखा ॥ २ ॥
नाहीं वेचावेच जाला । उरला आहेसी सचला ॥ ३ ॥
तुका म्हणे माझें । काय होईल तुम्हा ओझें ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा - लेखा-मर्यादा, वेचावेच-जमाखर्च
अर्थ - कर्म व अकर्म याच्या कटकटींची चर्चा मी कशास करू ? मला या विठ्ठलाच्या नामाचे हे वर्म खरे
सापडले आहे १ देवा, तू तुझ्या नामासारखाच कृपाळू व वत्सल होतोस व त्याचप्रमाणे आपल्या भक्ताची
समजूत काढतोस अशी किती जनाची समजूत काढलीस त्याला सीमा नाही २ तुझ्या स्वरूपाविषयीही देवा काही
खर्च वा काही जमा, असे न होता तू जसा आहेस तसाच साचून आहेस ३ तुकाराम महाराज म्हणतात देवा, माझे
ओझे तुम्ही का मानावे ? ४
९२७ एकाएकीं हातोफळी । ठाया बळी पावले ते ॥ १ ॥
आम्ही देवा शक्तिहीने । भाकू तेणे करुणा ॥ २ ॥
पावटणी केला काळ । जया बळ होते ते ॥ ३ ॥
तुका म्हणे वीर्यावीर । सतधीर समुद्र ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा - हातोफळी-हातावर हात मारून ठाया-ईश्वरस्वरूपात पावटणी-पायरी
अर्थ - कित्येक बलवान साधुसत आपल्या हातावर हात देऊन, टाळी वाजवून ईश्वरस्वरूपास प्राप्त झाले
आहेत १ पण देवा, आम्ही मात्र शक्तिहीन असल्याने तुझी करुणाच केवळ भाकू २ ज्या साधुसंताना सामर्थ्य
होते, त्यांनी यमास आपल्या घरी चढून जाण्याच्या पायरीचे स्थान दिले आहे ३ तुकाराम महाराज म्हणतात, हे
सत म्हणजे धैर्यवान व वीरातील वीर असून धीराचे समुद्रच आहेत ४
९२८ पुढिलांचे इच्छी फळ । नाहीं बळ तें अंगीं ॥ १ ॥
सत गेले तया ठाया । देवराया पावतीं ॥ २ ॥
ज्येष्ठांचीं का आम्हा जोडी । परवडी न लभो ॥ ३ ॥
तुका म्हणे करीं फोड । पुरवीं लाड आमुचा ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा - परवडी-प्रकार
अर्थ - आमच्या पुढे जाऊन साधुसंतानी जे मिळविले, त्याचीच इच्छा मीही करीत आहे पण माझ्या अंगी
तेवढे बळ मात्र नाही १ पण देवराया, यापूर्वीचे साधुसंत जेथे जाऊन पोचले आहेत, ते स्थान मला दाखवा त्या
स्थानावर मला पोचवा २ ज्येष्ठ असणाऱ्या साधुसंतानी भक्तीचे जे जे प्रकार भोगले त्याचा लाभ आम्हांस का
होऊ नये ? ३ तुकाराम महाराज म्हणतात देवा तुम्ही आमचे कोडकौतुक करून लाड पुरवा ना ४
९२९ कैवल्याच्या तुम्हा घरीं । रासी हरी उदंड ॥ १ ॥
मजसाटीं का जी वाणी । नव्हे धणी विभागा ॥ २ ॥
सर्वो गुणीं सपूरता । ऐसा पिता असोनी ॥ ३ ॥
तुका म्हणे पाडुरंगा । जालो सागा सन्मुख ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा - कैवल्याच्या-मोक्षाच्या, उदंड-पुष्कळ वाणी-कमतरता
अर्थ - देवा, तुमच्या घरी मोक्षाच्या पुष्कळ राशी असतील १ मग मलाच सर्व बाबतीत कमतरता
का हो ? मला त्यांचा वाटा का मिळत नाही ? २ तू सर्व गुणांनी सपूर्ण असून, सर्वांचा पिता असून माझ्या