सार्थ तुकाराम गाथा (मराठी अभंग व भावार्थ)

सार्थ तुकारामगाथा ४२३
बुद्धीने वागण्याचे नाकारलेले आहे. २ ज्यांनी रानावनांत निवास केला आहे, ते केवळ शरीरधारणेसाठीच कंदमुळे
व पाला भक्षण करतात. ३ या त्यानंतर हे साधक सज्जन डोळे मिटून, ध्यानस्थ होऊन, अचोल होऊन, मौनव्रत
स्वीकारून बसले आहेत. ४ तुकाराम महाराज म्हणतात, देवा, माझ्याही चित्ताची अवस्था अशीच होईल, असे तू
करावेस अनंता, या सर्वसामान्य लोकांपासून तू मला दूर करावेस. ५
९२३ कोणाच्या आधारे करूं मी विचार । कोण देइल धीर माझ्या जीवा ॥ १ ॥
शास्त्रज्ञ पंडित नव्हें मी याचक । यातिशुद्ध एक ठाव नाहीं ॥ २ ॥
कलियुगीं बहु कुशल हे जन । छळितील गुण तुझे गातां ॥ ३ ॥
मज हा संदेह झाला दोहीं सवा । भजन करूं देवा किंवा नको ॥ ४ ॥
तुका म्हणे आतां दुरावितां जन । किंवा हें मरण भलें दोन्ही ॥ ५ ॥
शब्दार्थ व टीपा :- ठाव-आधार, सवा-बाजूनी.
अर्थ :- देवा, आता मी कुणाच्या आधाराने या मार्गाविषयी विचार करू रे? माझ्या दीन जीवास कोण
धीर देईल रे ? १ मी काही मोठा शास्त्रज्ञ नाही, पंडित नाही, मोठा याचकही नाही. मी एक यातीहीन असून
मला दुसरीकडे कुठे आधारही नाही. २ आणि या कलियुगात तर लोक किती चतुर झाले आहेत ते पाहा तुझे
गुणगान करीत असतानाही ते मला छळतील. ३ तेव्हा, देवा, आता मी काय करावे रे? तुझे भजन करू ? की या
लोकांच्या नादी लागू ? दोन्हीकडून मी संशयात सापडलो आहे. मी काय करावे आता ? ४ तुकाराम महाराज
म्हणतात, आता मी या लोकांना दूर करू ? की यांच्याबरोबर मरण पत्करू ? दोनही गोष्टी मला बऱ्याच दिसतात. ५
९२४ काय उणें जालें तुज समर्यासी । ऐसा मजपाशी कोण दोष ॥ १ ॥
जो तूं माझा न करिसी अंगीकार । सांगेन वेव्हार संतांमधीं ॥ २ ॥
तुजविण रत आणिकाचे ठायीं । ऐसें कोण ग्वाही दायीं मज ॥ ३ ॥
तुका म्हणे काय धरूनी गुमान । सांग उगवून पांडुरंगा ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा - वेव्हार-प्रकार, रत-रममाण, आणिकांचे-दुसऱ्याचे, गुमान - भीड, उगवून -
स्पष्ट करून.
अर्थ :- देवा, तू सर्वसमर्थ असताना तुला कोणत्या गोष्टीची उणीव आहे ? किंवा माझा तरी असा कोणता
दोष निर्माण झाला आहे ? १ तू माझा स्वीकार का करीत नाहीस ? मी हा सर्व प्रकार संतांच्या मेळाव्यात सांगू
का ? २ तुझ्याशिवाय इतर दैवताच्या ठिकाणी मी रममाण झालो आहे, अशी साक्ष कुणी तरी द्यायला तयार आहे
का ? ३ तुकाराम महाराज म्हणतात, देवा, उगाच भीड धरून काय बसला आहेस रे ? सर्व काही गोष्टी तुम्ही
मला समजावून सांगा ना ४
९२५ काय करूं आन दैवतें । एका विण पंढरीनाथें ॥ १ ॥
सरिता मिळाली सागरीं । आणिकां नांवां कैंची उरी ॥ २ ॥
अनेक दीपांचा प्रकाश । सूर्य उगवतां नाश ॥ ३ ॥
तुका म्हणे नेंणे दुजें । एका विण पंढरीराजें ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा :- आन-इतर, दुजें-दुसरे.
अर्थ :- या एका पंढरीनाथावाचून इतर दैवताचा मला काय उपयोग आहे ? १ एकदा नदी समुद्रास
मिळाली की मग ती आपल्या वेगळ्या नावाने कुठे उरते ? २ सूर्य उगवताच इतर लहानसान दिव्याचा प्रकाश
संपतोच की नाही ? ३ तुकाराम महाराज म्हणतात, या एका पंढरीराजाशिवाय मी दुसरे दैवत कधीच जाणीत
नाही. ४