रूपमण्डन एवं देवमूर्त्ति-प्रकरणम् (मण्डन सूत्रधार - प्राचीन मूर्तिकला एवं देव-प्रतिमा लक्षण सटीक)

[ ६० ]
(९१) — — — —बाहुविंशतिसंयुता ।
— — शङ्ख —बाणशक्तिपवीनपि ॥
[— — — —]
(९२क)— — सा सदा शुभा ।
[— — — —]
[— — — —]
[— — — —]
(९२ख) —०करस्त्वन्ध० — — ॥
(९३) — — रक्तभ्रू०— ।
— — — — ॥
(९४) याम्याङ्घ्रयाक्रान्त०— —०ाङ्घ्रयालीढगाष्ठरे ।
— — ०शस्त्रेयं चाशेषरिपुनाशिनी ॥
Sl. 95—100. 'रूपमण्डन'द्गृहीताः ।¹⁴² किन्त्वन्तराऽन्तरा त्यक्ताः । कुत्र
कुत्रचिद् भेदोऽप्यस्ति । तद्यथा—
(९५) —०याः प्रतीहाराम्रकथ०— ०क्रमात् ।
वेतालः करटश्च— — — ॥
(९६) — कङ्कुकश्च — — ।
दंष्ट्राननविकटास्यास्फुरद्दशनोद्धता ॥
[— — — —]
(९७) — चैव खट्वाङ्गमूर्ध्व— । [ ॥ ]
— — —०तोऽपसव्ये करटः पुनः ॥ [ । ]
(९८) — — ०खेटं च — — । [ ॥ ]
वामाप०— — —०नामकः ॥ [ । ]
(९९) तर्जनी वज्राङ्कुशे च दण्डं धूम्रक ईरितः । [ ॥ ]
—०योगेदं —०त्कङ्कदनामकः ॥ [ । ]
(१००) तर्जनी च त्रिशूलं च खट्वाङ्गं दण्ड एव च । [ ॥ ]
— नामभेदेन वामे दक्षे त्रिलोचनः (?) ॥ [ । ]
[— — — —]
'गोपीनाथ'पादोद्धृतानां 'रूपमण्डनीय'-पाठानां निर्भरयोग्यतया वयं ताननुसरामः ।
तेनास्मन्मते एवंरूपाः नामभेदाः चण्डीप्रतीहाराणाम्—
142. Quoted by T. A. Gopinatha Rao : Op. cit.

[ ६१ ]
(९८ख) वेतालः करटश्चैव पिङ्गाक्षो भृकुटिस्तथा ॥
(९९क) धूम्रकः कङ्कदश्चैव रक्ताक्षश्च सुलोचनः ।
Śl. 101—106. 'हेमाद्रिव्रतखण्डे'¹⁴³ 'विष्णुधर्मोत्तर'दुद्धृताः । कुत्र कुत्रापि
पाठभेदाः सन्ति । केचन श्लोकास्त्यक्ताश्च । तत्र पाठभेदाः—
( १०१क-अर्धश्लोके ) दिव्यरूपाम्बरधरा— । (१०२) पृथक्चतु०— — सिंहासना —।
सिंहासनस्थं कर्तव्यं— ॥
( १०३क )—महाभाग !— सा स्थिता । (१०४) —— तस्याधः— । —०श्रेष्ठ !
—०स्थितम् ॥
(१०५)— —०स्था राजन् — । तस्याश्च द्वौ — द्विज ! ॥ (१०६क) — तत्पृष्ठे
कुञ्जरद्वयम् ।
Śl. 107, 108. 'विश्वकर्मशास्त्रा'त् समुद्धृत इति प्रतीयते । तत्र भेदोऽप्यस्ति ।
श्लोकार्धं परित्यक्तं च । तद्यथा—
(१०७क) कोह्लापुरं विनाप्यत्र —०ोच्यते । (१०८) —०की ततः । वामोर्ध्वे — —॥
[ बिभ्रती मस्तके लिङ्गं पूजनीया विभूतये । ]
Śl. 109—117. ध्यानमेतत् प्रायेण 'मत्स्यपुराणीय¹⁴⁵ अ० २६२' 'कात्या-
यनी'-ध्यानमनुवर्त्तते । सदृशध्यानानि अन्यत्र च दृश्यन्ते, तद्यथा 'अभिलषितार्थचिन्ता-
मणौ'¹⁴⁶ 'मयदीपिकायाम'पि¹⁴⁷ । तेन मूलध्यानस्यास्य सार्वभौमिकता ज्ञायते । पाठभेद-
प्रदर्शनं पिष्टपेषणमात्रमिति मत्वा तस्मात् विरमामः । केवलं ( १०९ख-श्लोकार्धोक्तस्य )
'त्रयाणामपि देवानामनुकारानुकारिणी' इति विशेषणं, 'अभिलषितार्थचिन्तामणौ' धृतं
'शिवनारायणात्मिका'-विशेषणं च मनसि आकारयतीति प्रदर्शयामः ।
Śl. 118. 'हस्तक'-शब्दस्यार्थस्तावत् पारिभाषिकः । 'करणं' 'मुद्रा' वाऽस्य
समानार्थकशब्दौ । विनियोगश्च 'हस्तका'नामभिनये । तेन 'मस्तके'ति पाठो न कदापि
अनुमोदनीयः ।
143. Hemādri : Caturvargacintā-maṇi (Ed. Bibliotheca Indica).
144. See T. A. Gopinatha Rao : Op. cit.
145. Matsya-purāṇam. Adh. 262. (Vaṅgavāsī Ed., Cal.).
146. Abhilaṣitārthacintāmaṇi. MSS. No. 69 (Mysore, 1926). Prakara-
ṇam 3, Adh. 1, śl. 803—810.
147. T. A. Gopinatha Rao : Op. cit.

[ 62 ]
Śl. 119, 120. 'अभिनयदर्पणे¹⁴⁸ नन्दिकेश्वरविरचिते' प्रथमश्लोको द्विरावृत्तौ
वर्त्तते। तथा द्वितीयार्धपरिवृत्त्या श्लोकान्तरं वारैकमस्ति। श्लोकद्वयस्यैतस्य उद्धारेण
अस्मन्मते दाक्षिणात्यमूलकत्वं 'देवतामूर्त्तिप्रकरण'स्य प्रमाणीभवति, प्रकारान्तरेण।
यथाशक्ति सर्वेषामपि अनेकेषां वा, पाठानां विचारं कृत्वा, ग्रन्थकृतो लिखनरीतिमधि-
कृत्य किञ्चित् वक्तव्यमस्ति। 'देवतामूर्त्तिप्रकरणं' सङ्कलनमात्रमेव। यथेच्छं हि ग्रन्थकृता
पुस्तकान्तरस्थानां ध्यानानां परिवर्त्तनं परिवर्धनं च कृतम्। तन्न तन्त्रोपासना-शास्त्रादिभिरनु-
मोद्यते समर्थ्यते वा। तेनास्मन्मते शिल्पिनां कृते वर्णनमात्राण्येतानि, न तु ध्यानरूपाणि।
तेन च सर्वथा नैतानि प्रत्यक्षरं ग्रहणयोग्यानि।
अन्यदपि वक्तव्यमस्ति—आदर्शपुस्तकं प्रतीको वा भूयशः प्रमादबहुलोऽपपाठपूर्णश्च
दृश्यते। मन्ये, द्वितीयस्य आदर्शस्याभावात् पाठोद्धारो न सम्यक्तया सिध्यति।
148. Nandikeśvara's Abhinayadarpaṇam (Ed., Manomohan Ghosh)
CSS. No. 5, śl. 37 and 247 ; 36.

CHAPTER VI
THE CONTENTS OF THE DMP.
It now remains to give a short summary of contents of
the work, which consists of eight, 8 chapters, Adhikāras.
Chapter I consists of 59, fifty-nine verses. The first
section (śl. 1—10) deals with śilā-parīkṣā, the examination and
selection of suitable blocks of stone, timber etc., for the purpose
of images (ślokas 2—9); the auspicious time for selecting such
stone, wood etc. (śl. 10). The pratimā-pramāṇam, the height
of the superior, the medium and the inferior types of images in
comparison with the height of (a) the temple, (b) the door, (c) the
sanctum (śl. 21—25); the height of images to be fitly worshipped
in dwelling houses or outside dwelling houses, the lakṣaṇas, marks
of inauspicious images and those of good ones. The omens and
portents, adbhutas of different types viz., the heavenly divya, the
atmospheric, āntarīkṣa and the terrestrial, bhauma (śl. 36—41);
and the effects of the celestial omens on the king (śl. 42); the
omens of lingas (śl. 43) and their special effects (śl. 44); the
ominous signs of images and their effects (śl. 45—47); other kinds
of omens (śl. 48, 49); and the effects differently of the various
types of disturbances on the living beings (śl. 50—54a); the
duration of their effects (54b); the propitiation or pacification
of these disturbing omens (55, 56) and the effect of the same (57);
instructions for commencement of journeys and for the entry of
images etc. (58) ?; the astronomical considerations for the installa-
tion of images (59).
Chapter II of DMP., dealing with the pratimā-tāla-nirṇaya,
determination of the respective heights for images, consists of 33,
thirty-three verses.
The first few verses (1—3) give the units for measurement,
which increase in multiples of ten. The highest working unit is
the tāla.

[ 64 ]
Images vary in height from one tāla to fifteen tālas
(śl. 4-13a); no images should be made of longer proportions.
The respective proportions are given, of limbs in images of seven
tālas (śl. 13b-15) in images of seven and a half, 7½ tālas
(śl. 16—18); in images of eight tālas (śl. 19—21) and in images
of eight and a half, 8½ tālas (śl. 22—24); and lastly in those of
nine tālas (śl. 25—32).
Chapter III of 28, twenty-eight verses begins with
directions for plotting the ground-plan of buildings (śl. 1, 2).
The respective positions of the different deities in the general plan,
devatā-pada-sthānam, are next given (śl. 3—8). The presiding
deities with respective positions in a plan of sixty-four plots,
devatā-dṛṣṭi-sthānam, are next given (śl. 9—21). The directions
(of the compass) to which the respective deities should face in
temples, are next given (śl. 24—27).
Chapter IV consisting of 67, sixty-seven verses, describe
images of Brahman and his manifestations (śl. 1—7); of
his consort (śl. 8); of the Vedas and Nṛtyaśāstram; the position
of other auxiliary deities in a temple for Brahman (śl. 14, 15); the
eight attendants of Brahman (śl. 16—20).
The twelve forms of Sūrya are next described (śl. 21—34);
the position of the subsidiary deities are next given (śl. 35—37)
and the attendants of Sūrya (śl. 38—46).
The nine chief planets, navagrahas are described, next
(śl. 48—58); as also the ten guardians of quarters, daśa-dik-pālas.
Chapter V deals wholly with Viṣṇu and consists of 116,
one hundred and sixteen verses.
The first few verses (śl. 1—6) show the suitability of parti-
cular forms of Viṣṇu for particular castes. The conditions, when
mutilated images are to be accepted or rejected, are next given (śl. 7).
The next section on the twentyfour forms of Viṣṇu, Catur-
viṁśati-mūrtayaḥ, enumerates the distribution of the objects, held
in hands, for the various forms (śl. 8—13) and the order of distri-
bution (śl. 14).

[ 65 ]
The next is a long section (śl. 15—63) on the examination
and selection of śālagrāma stones, śālagrāma-śilā-parīkṣā ; (śl. 15)
the suitable form and the suitable sizes (śl. 16, 17) for stones are
given ; as also the unsuitable types (śl. 18—20) with certain
modifications (śl. 21) ; the differences in merit owing to variation
in colours (śl. 22) ; and the respective names according to variation
of colours (śl. 23, 24) ; and the proportion of the discus, cakra-
pramāṇam.
In the next subsection, cakra[viśeṣa]-lakṣaṇāni, the parti-
cular types of cakras are described (śl. 26—36) ; the differences in
name according to colours and their particular merits (śl. 37—40) ;
other kinds of cakras and their resultant merits in worship
(śl. 41—43, 45—51) (śl. 44) ; the ten avatāras of Viṣṇu are
described (śl. 52—60) ; the banning of exposure of cakras (śl. 61)
and of the sales etc., of the same (śl. 62) ; the glorification of
the Śālagrāma stone is next given.
In the following section, particular forms of Viṣṇu images
are described—Vāmana (śl. 69—71) ; Rāma (śl. 72a) ; Ananta-
Balarāma (śl. 75) ; Nṛsiṃha (śl. 72—74, 77—82, 83—85) ; Nara-
Varāha (śl. 76) ; Jalaśāyin (śl. 86—90) ; Vaikuṇṭha (śl. 91—93) ;
Viśvarūpa (śl. 94—97) ; Ananta (śl. 98—101) ; Trailokyamohana
(śl. 102—105) ; of Pannagāśana (śl. 64—68) and the distribution
of auxiliary deities in Viṣṇu Temple (śl. 106—109) and the
description of Viṣṇu's attendants (śl. 110—115).
Chapter VI of DMP. is a lengthy one, consisting of
169, one hundred and sixty-nine verses and describes the images of
Rudra and the phallus, liṅga.
The first few verses give descriptions of Sadyojāta (śl. 1, 2) ;
of Vāmadeva (śl. 3—5) ; of Aghora (śl. 6—12) ; of Tatpuruṣa
(śl. 13) ; of Īśa (śl. 14).
Next, are described Mṛtyuñjaya (śl. 15, 16) ; Vijaya
(śl. 17, 18) ; Kiraṇākṣa (śl. 19) ; Aghora ? (Śl. 20) ; Śrīkaṇṭha
(Śl. 21, 22) ; Mahādeva (Śl. 23, 24), Sadāśiva (Śl. 25, 26).
D—9

[ 66 ]
Then are given descriptions, successively, of Ardhanārīśvara
(Śl. 27—30) ; and Umā-Maheśvara (Śl. 31, 32) ; Kṛṣṇa-Śaṅkara
(Śl. 33, 34) ; Kṛṣṇa-Kārtikeya (Śl. 35a) ; Śiva-Nārāyaṇa (Śl. 36—
41) ; Hari-Hara-Pitāmaha (Śl. 42, 43) ; (Sūrya ?)Hari-Hara-
Pitāmaha (Śl. 44—46) ; Candrāṅka-Pitāmaha (Śl. 47, 48) ;
Caṇḍabhairava (Śl. 49—51) ; Virūpākṣa (Śl. 52, 53) ; Tryambaka
(Śl. 54, 55) ; Hari-Hara-mūrti (Śl. 56, 57).
From the union of Śaṅkara and Kṛṣṇa, result 32, thirty-
two different varieties of images, which are not described, but are
to be known from instructions.
The Liṅgas form the subject of an entire lengthy section
(Śl. 59—152) ; eight different metallic substances for making
phalluses are first given (Śl. 59) ; the proportions of metallic
phalluses (Śl. 60) and their varieties (Śl. 61) and phalluses of
jewels (Śl. 62) are given.
The proportions of phalluses made of timber (Śl. 63) ; their
varieties (Śl. 64) ; the suitable kinds of timber (Śl. 65, 66) ; their
characteristics (Śl. 67) ; the suitable types of building for the vari-
ous kinds of phalluses (Śl. 68) are described.
Then, follow, the proportions of the stone phalluses (Śl. 69,
70) ; their various names (Śl. 70—74) ; the proportions of the
phalluses to the size of the Temples (Śl. 75—78) and to the sanc-
tum (Śl. 79—80) ; the size of the phallus (Śl. 81, 82) ; the divi-
sions of a phallus (Śl. 82, 83).
The Nāgara-liṅga, its three classes and proportions (Śl.
84—86) ; the Drāviḍa-liṅga, its classes and proportions (Śl. 87—
88) ; the Vesara-liṅgas are next described.
The Astrological considerations as regards Temples of the
phalluses etc. (Śl. 90—94) ; the auspicious signs (Śl. 95) ; the
clock-wise spiral and the colours which are conducive to happiness
(Śl. 96) ; the method of marking lines on any phallus ; the shape
of the upper parts of phalluses (Śl. 98, 99) ; the bad signs of
phalluses (Śl. 100) and the proportions of crystal and wooden
phalluses (Śl. 101) follow, successively.

[ 67 ]
The next subsection is concerning Bāṇa-lingas. The places
of origin of Bāṇa phalluses (śl. 102, 103); the selection of Bāṇa-
lingas (śl. 104); the bad Bāṇa-lingas (śl. 105, 106); the condi-
tions, when even pieces of stone are sacred (śl. 107); the sacred-
ness of Bāṇas, from any place whatsoever (śl. 108); the shape of
Bāṇas which give wealth, etc., (śl. 109-110); the sacredness of
Bāṇas, under all conditions (śl. 111—114); the merits of installing
Bāṇas (śl. 115—121); the glory of worshipping Bāṇas having one
to fourteen asras (śl. 122) are described, in order.
The characteristics of sacred tanks attached to Śiva shrines
(śl. 123); the merits of taking baths in the same (śl. 124a) and
the sins for stepping across waters, with which Śiva is washed
(śl. 124b); the procedure of circumbulating sacred shrines of
deities (śl. 125) and special restrictions with regard to Jaina shrines
(śl. 126); the directions to which the water conduit, praṇāla,
should face (śl. 127); the characteristics of pedestals etc., (śl. 128,
129) and conduits etc., (śl. 129—132 and 150); and of sluices
(śl. 133) are given.
The diverse parts of a Pīṭha, base (śl. 134—138); the direc-
tions against making the liṅga or pīṭha too small or big (śl. 139)
and defects for these (śl. 140) are described.
The varieties of Pedestals (śl. 141,142) and the characteristics
of the different Pedestals (śl. 142—146) and their special qualities
(śl. 147—148); the directions for making Pedestals, to be of the
same class with the phalluses (śl. 149); the characteristics of
Mukha-liṅga (śl. 151) and the names of the different faces
(śl. 152) are described.
Next, are described, Śiva Temples with one door (śl. 153, 154);
and with four doors (śl. 155—157); and the Guardians facing the
east (śl. 158, 159), the south (śl. 160, 161), the west (śl. 162, 163)
and the north (śl. 164, 165), respectively; and lastly, the
positions of the animal vehicles, vāhanas for deities (śl. 166, 167);
the height of the images, to which, their respective vāhanas should
look up (śl. 168).

[ 68 ]
Chapter VII, consisting of 74, seventy-four verses gives
descriptions of the twentyfour Jaina Tīrthaṅkaras and their
attendant yakṣas and yakṣiṇīs. The names of the twenty-four
Tīrthaṅkaras (śl. 1—3) ; the respective bodily colours (śl. 4), their
Dhvajas, flags (śl. 5, 6) and the Lunar mansions, Bhas of birth
(śl. 7—9) for the different Jinas ; and their birth-asterisms, Rāśis
(śl. 10, 11) are given.
Next, follow, the names of the yakṣas, that attend upon the
service of the Jinas, Jinopāsaka-yakṣas (śl. 12, 13) ; the attendant
female deities to the Jinas, Śāsanadevīs (śl. 14—16).
The next subsection deals with descriptions of the yakṣas
and the yakṣiṇīs for each particular Jina, Jina-yakṣa-jakṣiṇī-
mūrtis—the male and the female attendants for the twenty-four
Jinas being given in pairs (śl. 17—65).
There is a second twelve-handed variety of Cakreśvarī, des-
cribed (śl. 66—68a) ; as also the names for the eight attendants
to the Vītarāga, the self-controlled one (śl. 68b, 69) ; and the
characteristics of the eight attendants to Jinendra (śl. 70—73).
Chapter VIII and the last containing 112, one-hundred and
twelve verses, concerns itself almost wholly with descriptions of
female deities, Devī-mūrti-lakṣaṇas.
The opening verse (śl. 1) gives the general description of
the Image Gaurī, Gaurī-mūrtīnāṃ sāmānya-lakṣaṇam ; then follow
the names of twelve different varieties of Gaurī (śl. 2), as well
as their descriptions (śl. 3—14) ; the deities in a shrine of Gaurī
(śl. 15—17), and the attendants to Gaurī (śl. 18—20) have after-
wards been described.
The next section (śl. 21—35) describes Gaṇeśa (śl. 21) and
his different forms, Heramba (śl. 22, 23), Gajānana (śl. 24),
Vakratuṇḍa (śl. 25), Ucchiṣṭa-gaṇapati (śl. 26), Heramba (śl. 27),
Kṣipra-gaṇapati (śl. 28) ; the deities in a shrine of Gaṇeśa ; the
attendants of Gaṇeśa (śl. 30—35).

[ 69 ]

The following section (śl. 36—42) deals with Kārtikeya ;
his twelve-handed form (śl. 36—40) ; the two-handed form (śl. 41a)
and the four-handed form (śl. 41b, 42) are described.
The next section describes (śl. 43—46a) the five different
forms of an entirely unknown female deity, Pañcalīlayā (?) with
the special characteristics of each particular form (śl. 44—47a).
The next section (śl. 47b—58) consists of the group of
nine female deities, Navadurgās ; their names (śl. 47b—49a) ;
their individual characteristics (śl. 49—58). This is followed by
a description of Kṣetrapāla (śl. 59, 60).
The next section (śl. 61—78) deals with the Mothers,
Mātṛs—who number eight (śl. 61—75), Bhairava (śl. 76), Gaṇeśa
(śl. 76) and Vireśvara (śl. 77-78).
The next section describes the twelve different forms
(śl. 79—85) of Sarasvatī ; their general character (śl. 79) and the
particular characteristics of each, individually (śl. 80—85). The
eighteen-handed form of Bhadrakālī is described, next (śl. 86—89).
The next section describes the twenty-handed form of Caṇḍī
(śl. 90—94) and the attendants of Caṇḍī (śl. 95—100).
The deity, described next, is Lakṣmī (śl. 101—106). This
is followed by Mahālakṣmī (śl. 107, 108). Then, is given, a
description of the deity Kātyāyanī, with ten hands (śl. 109—117).
The use of postures and gestures (śl. 118) ; and of the move-
ments of the hands and eyes for the purpose of (dramatic) expres-
sion (śl. 119) ; and the special function of the different parts of
the body in Dance (śl. 120)—form the closing part. The last two
(śl. 121-122) verses contain the author's apology for preparing the
compilation, and the final benediction.

CONCLUSION
As has been clearly pointed out, the Devatā-mūrti-prakara-
ṇam of Sūtrabhṛt Maṇḍana, the Ātmaja, son of Śrikṣetra, is a
compilation.
The author has used many Texts which he has freely modified,
that is, at his will he altered their readings. Such changes, as far
as they concern the Dhyāna ślokas, are not authorised by the Tantra
or Upāsana Śāstras. We can, therefore, take these verses at best,
only as mere descriptions of images, for the guidance of artists and
they are not to be taken too rigorously, or to be followed too literally.
The work demonstrates a striking spirit of rapprochement
or mutual assimilation on the part of the different sects; even
the Jaina deities are allotted a conspicuous place. Thus we have
not only the well-known Hermaphroditic Umā-Maheśvara and
the Ardha-Nārīśvara forms but also such composite forms as the
Kṛṣṇa-Śaṅkara, the Kṛṣṇa-Kārtikeya.
Not only, we have such deities as Śiva-Nārāyaṇa,
Hari Hara-Pitāmaha, (Sūrya ?) Hari-Hara-Pitāmaha, Candrāṅka-
Pitāmaha, Hari-Hara—revealing close admixture of Śiva, Viṣṇu,
Brahman, Sūrya and Candra; but we are told of thirty-two
different images formed by the combination of Kṛṣṇa and
Śaṅkara—which have not, unfortunately, been described (for fear of
prolixity but they must be learnt from Brāhmaṇas). It is,
however, doubtful if all the described images were actually wor-
shipped. Sadāśiva Worship seems already to be extinct by the time.
Finally, my thanks are due to the learned Editor and the
Publishers of this well-known Series, who invited me to write out
this Introduction to the DMP. I have tried to do my work, as
best as possible, in spite of the limitations of time and resources
etc., at my disposal. I shall. be highly gratified if it will be of any
service to students of the subject.
31st Chaitra, 1341 B. E. ; } HARIDAS MITRA
SANTINIKETAN }

over चा.
In line 5: the र् is over a letter that has a top horizontal bar, a rounded left, and a vertical right stem... wait!
Could it be बहिर्चनीय?
Wait, if it's बहिर्चनीय, is there an anusvara or anything? No.
Wait, let's look at the letter again:
Could it be बहिर्भवनीय? Wait, why would there be a gap if it's भ?
Wait, look at र्भवनीय: in Devanagari ligature, र् + भ is written with र् on top of भ.
Wait, does it look like र्भवनीय?
Look at the left of that letter: there is a small loop, then a downstroke, then up and vertical line. That IS भ!
Wait, look at भ in शुभ (line 12):
The top of भ has a small circle, a left vertical, a lower loop, a horizontal stroke, and a right vertical stem!
In line 5, look at the glyph:
It has a repha on the right vertical stem!
On the left, it has the top open/loop of भ!
Wait, or is it र्चनीय?
Wait, let's search if बहिर्भवनीय or बहिर्चनीय or बहिर्भावनीय is in Devatamurtiprak

[ २ ]
विषयाः पन्नाङ्काः | विषयाः पन्नाङ्काः
२ । प्रतिमातालनिर्णयाधिकाराख्ये | ब्रह्मायतनेऽन्यदेवतापदम् ... ६२
द्वितीये—[४२—५१] | ब्रह्मप्रतीहाराः ... ,,
माननिर्णयः ... ४२ | द्वादश सूर्यमूर्तयः ... ६४
तालमानकथनम् ... ४४ | (१) सुधामा ... ६५
तालमानेन मूर्त्तीनां कर्त्तव्यता ... ४६ | (२) मित्रः ... ,,
तालानुसारेणावयवमानम्— | (३) अर्यमा ... ,,
सप्ततालेऽवयवमाननिरूपणम् ... ४८ | (४) रुद्रः ... ,,
मध्यमस्सप्ततालेऽवयवमाननिरूपणम् ४९ | (५) वरुणः ... ,,
अष्टतालेऽवयवमानम् ... ,, | (६) सूर्यः ... ,,
मध्यमाष्टतालेऽवयवमानम् ... ५० | (७) भगः ... ,,
नवतालेऽवयवमानम् ... ,, | (८) विवस्वान् ... ६६
३ । प्रतिमापदस्थानदृष्टिस्थानाधिकाराख्ये | ९) पूषा ... ,,
तृतीये—[ ५२—५८ ] | (१०) सविता ... ,,
देवतापदस्थानम् ... ५२ | (११) त्वष्टा ... ,,
देवतादृष्टिस्थानम् ... ५४ | (१२) विष्णुः ... ,,
देवतास्थापने दिङ्निर्णयः ... ५७ | सूर्यायतनम् ... ६७
| सूर्यप्रतीहाराः ... ६८
४ । ब्रह्मसूर्यनवग्रहदशदिक्पालाधि- |
काराख्ये चतुर्थे—[ ५६—७३ ] | नवग्रहाः—
विश्वकर्मा ... ५९ | चन्द्रः ... ६९
कमलासनः ... ,, | भौमः ... ,,
विरिञ्चिः ... ६१ | बुधः ... ७०
पितामहः ... ,, | बृहस्पतिशुक्रौ ... ,,
ब्रह्मा ... ,, | शनिः ... ,,
सावित्री ... ,, | राहुः ... ७१
ऋग्वेदः ... ,, | केतवः ... ,,
यजुर्वेदः ... ,, | ग्रहमूत्तौ साधारणविधिः ... ,,
सामवेदः ... ६२ | दशदिक्पालाः—
अथर्ववेदः ... ,, | इन्द्रः ... ७१
नृत्यशास्त्रम् ... ,, | अग्निः ... ,,

[ ३ ]
विषयाः पत्राङ्काः विषयाः पत्राङ्काः
यमः ... ७२ (१८) अच्युतः ... ७६
निर्ऋतिः ... ,, (१९) वामनः ... ,,
वरुणः ... ,, (२०) नारायणः ... ,,
वायुः ... ,, (२१) पद्मनाभः ... ,,
कुबेरः ... ,, (२२) उपेन्द्रः ... ,,
ईशानः ... ७३ (२३) हरिः ... ,,
५। विष्णुशालग्रामशिलापरीक्षाभेदाधि- (२४) कृष्णः ... ,,
काराख्ये पञ्चमे—[ ७४—९६ ] चतुर्विंशतिमूर्त्तीनामायुधन्यासक्रमः ७७
वर्णविशेषेषु मूर्त्तिभेदेन विष्णोः शुभ- शालग्रामशिलापरीक्षा—
दायकत्वम् ७४ आकृतिंतो ग्राह्यशिलालक्षणम् ... ७७
अवस्थाभेदेन मूर्त्तीनां ग्राह्याग्राह्यत्वम् ७५ प्रमाणतो ग्राह्यशिलालक्षणम् ... ७८
विष्णोश्चतुर्विंशतिमूर्तयः— त्याज्यशिलालक्षणम् ... ,,
(१) केशवः ... ७५ तत्र प्रतिप्रसवः ... ,,
(२) मधुसूदनः ... ,, वर्णभेदात् फलभेदिनिरूपणम् ... ७९
(३) सङ्कर्षणः ... ,, वर्णभेदात् संज्ञाभेदः ... ,,
(४) दामोदरः ... ,, चक्रप्रमाणम् ... ,,
(५) वासुदेवः ... ,, चक्रविशेषलक्षणम्—
(६) प्रद्युम्नः ... ,, वासुदेवः ... ८०
(७) विष्णुः ... ,, सङ्कर्षणः ... ,,
(८) माधवः ... ,, प्रद्युम्नः ... ,,
(९) अनिरुद्धः ... ,, अनिरुद्धः ... ,,
(१०) पुरुषोत्तमः ... ,, एतेषां पूजाधिकारिणः ... ,,
(११) अधोक्षजः ... ,, त्रिचक्रलक्ष्मीनारायणः ... ८१
(१२) जनार्दनः ... ,, मधुसूदनः ... ,,
(१३) गोविन्दः ... ,, दामोदरः ... ,,
(१४) त्रिविक्रमः ... ,, द्विचक्रलक्ष्मीनृसिंहः ... ,,
(१५) श्रीधरः ... ,, द्विचक्रपुरुषोत्तमः ... ,,
(१६) हृषीकेशः ... ,, एकचक्रे वर्णकृतो विशेषः ... ,,
(१७) नृसिंहः ... ,, वर्णक्रमेण चक्रनामानि ... ८२

[ ४ ]
विषया: पत्राङ्का: विषया: पत्राङ्का:
यथाक्रममेतेषां फलम् ... ८२ नरसिंह: ... ९०
द्विचक्रे चक्रनिबन्धने विशेष: ... ” प्रकारान्तरम् ... ९१
यथाक्रममेतेषां फलम् ... ” जलशायी ... ”
चक्रान्तराणि ... ८३ वैकुण्ठ: ... ९२
हरि: ... ” विश्वरूप: ... ९३
एतत्पूजाफलम् ... ” अनन्त: ... ”
नृसिंह: ... ” त्रैलोक्यमोहन: ... ९४
कपिलनृसिंह: ... ८४ विष्ण्वायतनम् ... ९५
सुदर्शनम् ... ” विष्णुप्रतीहारा: ... ”
हयग्रीव: ... ”
मत्स्य: ... ” ६। रुद्रमूर्त्ति-लिङ्गाधिकाराख्ये षष्ठे—
जनार्दन: ... ” [ ६७—१३० ]
कूर्म: ... ८५ शिवमूर्तय:—
वराह: ... ” सद्योजात: ... ९७
नरसिंह: ... ” वामदेव: ... ९८
वामन: ... ” अघोर: (१) ... ”
जामदग्न्य: ... ” तत्पुरुष: ... ९९
कौशल्यानन्दन: ... ” ईशान: ... ”
बुद्ध: ... ८६ मृत्युञ्जय: ... ”
कल्की ... ” विजय: ... ”
चक्रप्रतिष्ठानिषेध: ... ८७ किरणाक्ष: ... ”
चक्रविक्रयादिनिषेध: ... ” अघोर: (२) ... १००
चक्रप्रशंसा ... ” श्रीकण्ठ: ... ”
महादेव: ... ”
मूर्त्तिविशेषा:— सदाशिव: ... ”
पन्नगाशन: ... ८७ अर्धनारीश्वर: ... ”
वामन: .. ८९ उमामहेश्वरौ ... १०१
राम: ... ” कृष्णशङ्कर: ... ”
नरवराह: ... ” कृष्णकार्त्तिकेय: ... :१
प्रकारान्तरम् ... ९० शिवनारायण: ... ”

[ ५ ]
विषयाः पत्राङ्काः विषयाः पत्राङ्काः
हरिहरपितामहः ... १०२ तिथ्यानयनम् ... ११९
सूर्यहरिहरपितामहः ... १०३ प्रशस्तचिह्नम् ... ”
चन्द्राङ्कपितामहः ... ” लिङ्गे रेखाकरणम् ... ”
चण्डभैरवः ... ” लिङ्गशिरोवर्त्तनम् ... ”
विरूपाक्षः ... १०४ दुष्टलिङ्गलक्षणम् ... १२०
त्र्यम्बकः ... १०४ स्फाटिकलिङ्गमानम् ... ”
हरिहरमूर्त्तिः ... ” बाणलिङ्गोत्पत्तिस्थानानि ... ”
लिङ्गानि— बाणलिङ्गपरीक्षा ... १२१
धातुलिङ्गमानम् ... १०५ वर्ज्यबाणलिङ्गानि ... ”
धातुलिङ्गनामानि ... १०६ स्थानविशेषोत्पन्नपाषाणस्यापि पूज्यत्वम् ... ”
धातुलिङ्गे विशेषः ... ” यथातथाऽवस्थितस्यापि बाणस्य प्राशस्त्यम् ... ”
रत्नलिङ्गम् ... ” भोगदबाणलक्षणम् ... ”
दारुलिङ्गमानम् ... १०७ सर्वावस्थास्वपि बाणस्य पूज्यत्वम् ... १२२
दारुलिङ्गनामानि ... १०८ बाणस्थापनप्रशंसा ... ”
लिङ्गोचितवृक्षाः ... ” एकाब्दादिबाणमाहात्म्यम् ... १२३
वृक्षाणां लक्षणोद्धारः ... ” शिवतीर्थोदकलक्षणम् ... ”
लिङ्गोचितगृहाणि ... ” शिवतीर्थोदकस्य पुण्यजनकत्वम् ... ”
शैललिङ्गमानम् ... ” शिवतीर्थोदकल्लङ्घने प्रत्यवायः ... ”
शैललिङ्गनामानि ... ११० प्रदक्षिणनियमः ... ”
प्रासादमानेन लिङ्गमानम् ... ” जैनदेवालये विशेषः ... ”
गर्भगृहमानेन लिङ्गमानम् ... १११ प्रणालदिङ्नियमः ... १२४
लिङ्गविस्तारः ... ११२ पिण्डिकालक्षणम् ... ”
लिङ्गस्य ब्रह्मादिभागाः ... ११३ तस्याः स्वजातिकर्त्तव्यत्वम् ... ”
नागरलिङ्गानि ... ” मतान्तरम् ... ”
द्राविडलिङ्गानि ... ११४ पीठानां सन्धिस्थानम् ... ”
वेशरलिङ्गानि ... ११५ नालमध्ये कर्णसन्धेर्निषेधः ... ”
लिङ्गप्रासादोचितनक्षत्राणयनम् ... ” प्रणालभागकथनम् ... ”
तस्कराद्यंशानयनम् ... ११६ मेखला ... ”
धनर्ण-योन्यानयनम् ... ११७ खातविधानम् ... ”
वारानयनम् ... ११८ पीठम् ... १२५

[ ६ ]
विषयाः पत्राङ्काः विषयाः पत्राङ्काः
लिङ्गपीठयोर्न्यूनाधिक्यनिषेधः ... १२५ जिनानां वर्णाः ... १३२
तयोर्न्यूनाधिक्ये दोषः ... ,, जिनानां ध्वजाः ... १३३
पीठिकाभेदास्तन्नामानि च ... ,, जिनानां नक्षत्राणि ... ,,
पीठिकालक्षणम्— जिनानां जन्मराशयः ... १३४
स्थण्डिला ... १२६ जिनोपासकयक्षनामानि ... ,,
मण्डला ... ,, जिनानां शासनदेवताः ... ,,
पूर्णचन्द्रा ... ,, *यक्षाणां शासनदेवतानाञ्च लक्षणम्—
वज्रा ... ,, गोमुखः ... १३५
पद्मा ... ,, चक्रेश्वरी ... ,,
अर्धचन्द्रा ... ,, महायक्षः ... ,,
त्रिकोणा ... ,, अपराजिता ... ,,
पीठिकाफलम् ... ,, त्रिमुखः ... ,,
पीठिकानां स्वजातिकर्त्तव्यता ... १२७ दुरितारिः ... १३६
प्रणालव्यवस्था ... ,, यक्षनायकः ... ,,
मुखलिङ्गम् ... ,, कालिका ... ,,
मुखनामानि ... ,, तुम्बरः ... ,,
एकद्वारशिवायतनम् ... ,, महाकाली ... ,,
चतुर्मुखशिवायतनम् ... १२८ कुसुमः ... ,,
पूर्वप्रतीहारौ ... ,, श्यामा ... १३७
दक्षिणप्रतीहारौ ... ,, मातङ्गः ... ,,
पश्चिमप्रतीहारौ ... ,, शान्ता ... ,,
उत्तरप्रतीहारौ ... १२९ विजयः ... ,,
वाहनविधानम् ... ,, भृकुटिः ... ,,
वाहनदृष्टिकथनम् ... १३० अजितः ... ,,
सुतारका ... ,,
७। जिनमूर्ति-चतुर्विंशतियक्षयक्षिण्य- ब्रह्मा ... १३८
धिकाराख्ये सप्तमे—[ १३१—१४३ ] अशोका ... ,,
चतुर्विंशतितीर्थङ्कराः ... १३१ यक्षेट् ... ,,

• अत्र पुंवाचकाः शब्दा यक्षाभिधायकाः स्त्रीवाचकाः शासनदेवताभिधायकाः ।

[ ७ ]
विषयाः पत्राङ्काः विषयाः पत्राङ्काः
मानवी ... १३८ ८ । देवीमूर्त्तिलक्षणाधिकाराख्येऽष्टमे—
कुमारः ... ,, [ १४४—१६८ ]
प्रचण्डा ( टी० ) ... ,, गौरीमूर्त्तीनां सामान्यलक्षणम् ... १४४
षण्मुखः ... ,, गौरीनामानि—
विदिता ... १३९ उमा ... १४४
पातालः ... ,, पार्वती ... ,,
अङ्कुशी ... ,, गौरी ... १४५
किन्नरः ... ,, ललिता ... ,,
कन्दर्पा ... ,, श्रिया ... ,,
गरुडः ... ,, कृष्णा ... ,,
निर्वाणी ... ,, हिमवन्ती ... ,,
गन्धर्वः ... १४० रम्भा ... ,,
बला ... ,, सावित्री ... १४६
यक्षेट् ... ,, त्रिखण्डा ... ,,
धारिणी ... ,, तोतला ... ,,
कुबेरः ... ,, त्रिपुरा ... ,,
धरणप्रिया ... ,, गौर्यायतनम् ... ,,
वरुणः ... ,, गौर्याः प्रतीहाराः ... १४७
वरदन्ता ... १४१ गणेशः ... १४८
भ्रुकुटिः ( यक्षः ) ... ,, हेरम्बः ... १४९
गान्धारी ... ,, गजाननः ... ,,
गोमेधः ... ,, वक्रतुण्डः ... १५०
अम्बिका ... ,, उच्छिष्टगणपतिः ... ,,
पार्श्वः ... १४२ हेरम्बः ... ,,
पद्मावती ... ,, क्षिप्रगणपतिः ... ,,
मातङ्गः ... ,, गणेशायतनम् ... १५१
सिद्धायका ... ,, गणेशप्रतीहाराः ... ,,
द्वितीयभेदेन चक्रेश्वरो ... ,, कार्तिकेयः ... १५२
जिनप्रतीहाराः ... १४३ द्वादशभुजकार्तिकेयः ... १५३
एषां स्वरूपम् ... ,, द्विभुजकार्तिकेयः ... ,,

[ ८ ]
विषयाः पत्राङ्काः | विषयाः पत्राङ्काः
चतुर्भुजकार्त्तिकेयः ... १५३ | महावाणी ... १५९
पञ्चलीलयाः ... १५४ | भारती ... १६०
नवदुर्गाः— | सरस्वती ... ,,
महालक्ष्मीः ... १५५ | आर्या ... ,,
नन्दा ... ,, | ब्राह्मी ... ,,
क्षेमङ्करी ... ,, | महाधेनुः ... ,,
सर्वती ... ,, | वेदगर्भा ... ,,
महरण्डा ... ,, | ईश्वरी ... ,,
भ्रमणी ... १५६ | महालक्ष्मीः ... ,,
सर्वमङ्गला ... ,, | महाकाली ... ,,
रेवती ... ,, | महासरस्वती ... ,,
हरसिद्धिः ... ,, | भद्रकाली ... ,,
क्षेत्रपालः ... ,, | चण्डी ... १६१
मातरः— | चण्डिकाप्रतीहाराः ... १६२
ब्राह्मी ... १५७ | लक्ष्मीः ... ,,
माहेश्वरी ... ,, | महालक्ष्मीः ... १६४
कौमारी ... ,, | कात्यायनी ... ,,
वैष्णवी ... १५८ | नृत्ये संस्थानवैशिष्ट्यम् ... १६५
वाराही ... ,, | हस्तादीनां रसाभिव्यञ्जकता ... १६६
ऐन्द्री ... ,, | नृत्ये आस्यादीनां प्रातिस्विकविषय-
चामुण्डा ... ,, | निरूपणम् ... १६७
चण्डिका ... १५९ | ग्रन्थकृतः स्वाहङ्कारपरिहारः ... ,,
द्वादश सरस्वत्यः— | ग्रन्थसमाप्तिः ... ,,
महाविद्या ... १५९ |
विषयानुक्रमणी समाप्ता ।

ग्रन्थकर्त्तुर्मङ्गलाचरणम्
[आदौ यः सूत्रधारस्त्रिभुवनरचनासूत्रलक्ष्यस्य(स्व?)रूपो
येनेदं देवदैत्योरगधरणितलं पर्वताकाशरूपम् ।
सृष्टं चित्रं विचित्रं जगदिति सकलं जन्तुवृत्तादिसर्वं
वन्द्योऽसौ सृष्टिकर्त्ता सुरदनुजनरैः सर्पविद्याधराद्यैः ॥]