रूपमण्डन एवं देवमूर्त्ति-प्रकरणम् (मण्डन सूत्रधार - प्राचीन मूर्तिकला एवं देव-प्रतिमा लक्षण सटीक)

प्रथमोऽध्यायः ३१
[ शिलाद्याहरणक्षणः ]
सुदिने शुभनक्षत्रे शकुने शान्तचेष्टिते ।
प्रतिमागृहकाष्ठादिकर्म कार्यं न चान्यथा ॥१०॥
इति शिलापरीक्षा
इत्येकान्तकृष्णाया एव दोषश्रुतेः,
“हरिता कृष्णा शिला ग्राह्या सितवर्णा विशेषतः” इति (अ० ४९, ५० श्लो०)
ईषत्कृष्णाया ग्राह्यत्वविधानाच्च । अग्निपुराणे तु—
“पाण्डरा ह्यरुणा पीता कृष्णा शस्ता तु वर्णिनाम्” (अ० ४३, १२ श्लो०)
इत्यविशेषेण सर्वेषामेव ब्राह्मणादिवर्णानां सर्वाऽप्यरुणपीतादिशिला प्रशस्तेत्याह । इह तु
कासाञ्चन कृष्णानां कासाञ्चन पीतानामविशेषेण च श्वेतानां शुभावहत्वमाह—कपोतेत्यादिना ।
तथा च कपोतादिवत् कृष्णशिला, घृतवत् पद्मवच्च पीतशिला श्वेतशिला च सर्वांर्चासु प्रयुक्ता
कर्तुः सुखमावहतीति श्लोकार्थः ।
१०। सुदिन इति । शुभनक्षत्रे कर्तुरिति ज्ञेयम्, सुदिने इति सामान्यतोऽभिधाय विशिष्य
पुनर्नक्षत्रोपादानस्य फलाभावात् । सुदिनञ्च ज्योतिःशास्त्रादाववलोकनीयम् । विशिष्याह
काश्यपः—
“सुमासतिथिनक्षत्रलग्नवारे शिलां ग्रहेत्” इति । (अ० ४९, १८ श्लो०)
मयमते च शिलाद्याहरणं प्रकृत्य—
उत्तरायणमासे तु शुक्लपक्षे शुभोदये ।
प्रशस्तपक्षनक्षत्रे मुहूर्त्ते करणान्विते ॥ इति । (अ० ३३, १९-२० श्लो०)
शकुने शान्तचेष्टित इति । शकुने शुभाशुभाशंसिनि निमित्ते शान्तचेष्टिते शान्तं सौम्यं
कर्मानुकूलमिति यावत् चेष्टितं यत्र तादृशे सति । शकुनमाह काश्यपशिल्पे—
वायसं दक्षिणे वामादागतञ्च तथैव च ।
श्येनं वै दक्षिणे वामे गृध्रं मांसेन संयुतम् ॥
कन्यागोदर्शनञ्चैव गावस्त्ववावाहनं तथा ।
दधिना पूर्णकुम्भञ्च क्षीरकुम्भं तथैव च ॥
पुष्पं पुष्पप्लुतं वापि सुतवतीयु(षदयु)वतिस्त्रियः ।
अन्नञ्च मांसहास्व (हारञ्च) शिवमक्तिपरायणम् ॥
ज्वालाऽनलञ्च दीपञ्च जलैः पूर्णघटावृतम् ।
त(व)राहं च गजं चैव वेण्या चात्यन्तसुन्दरी ॥
शुभान्येतानि भौमानि अशुभं विपरीतकम् ।