रूपमण्डन एवं देवमूर्त्ति-प्रकरणम् (मण्डन सूत्रधार - प्राचीन मूर्तिकला एवं देव-प्रतिमा लक्षण सटीक)

१२ देवतामूर्तिप्रकरणम्
उल्कापातं दिशां दाहं महावातप्रवर्त्तनम् ।
अशुभान्यन्तरीक्षाणि ... ... ॥ इत्यादि ।
(अ० ४९, २०-२५ श्लो०)
शुभशकुनञ्चेद् गच्छेदशुभञ्चेन्न गच्छेदित्याशयः । तदुक्तं काश्यपे—
“शुभञ्चेद् गमनं कुर्यादशुभञ्चेद् विवर्जयेत्” इति । (अ० ४९, २८ श्लो०)
कालातिपाताक्षमे कर्मण्यशुभशकुनदर्शने प्रतिप्रसवमप्याह तत्रैव—
अशुभे त्वग्निमास्तीर्य शिवेनैव शताहुतीः ।
समिदाज्योदनैः कुर्यान्नागाङ्गं नागभूषणम् ॥
दत्त्वा शिवं नमस्कृत्य गच्छेदाचार्यशिल्पि च । इति ।
(अ० ४९, २९-३० श्लो०)
प्रतिमेति । एतदुपलक्षणम्, लिङ्गपीठाद्युचितशिलाद्याहरणेऽप्येतद् योज्यम् । तथा च काश्यपे—
आचार्यः शिल्पिसंयुक्तः शिलाग्रहणमाचरेत् ।
दिव्यान्तरीक्षमौमानि निमित्तान्युपलक्षयेत् ॥ (अ० ४९, १९ श्लो०)
इति सामान्यतः शिलाहरणमुक्तम् ।
मयमते च—
प्रशस्तपक्षनक्षत्रे मुहूर्त्ते करणान्विते ।
गच्छेल्लिङ्गं समुद्दिश्य वनं चोपवनं गिरिम् ॥
... ... ...
निमित्तैः शकुनैर्योग्यैः सह मङ्गलशब्दकैः ॥ इति ।
(अ० ३३, २०-२२ श्लो०)
अत्र लिङ्गमित्युपलक्षणमर्चादीनाम् । वनं चोपवनमिति प्रतिमोचितद्रुमोद्देशकथनम्,
गिरिमिति लिङ्गाद्युपयोगिशिलास्थानकथनम् ।
शिलाग्रहणमन्त्रमाह तत्रैव—
ॐ अपक्रामन्तु भूतानि देवताश्च सगुह्यकाः ।
युष्मभ्यन्तु बलिर्भूयात् क्रूराश्च वनदेवताः ॥
कर्मैतत् साधयिष्यामि क्रियतां व[वा ?]स्तुपर्ययः । इति ।
(अ० ३३, २७-२८ श्लो०)
प्रतिमोचितकाष्ठग्रहणे विशेषमाह बृहत्संहितायाम्—
कर्तुरनुकूलदिवसे दैवज्ञविशेषिते शुभनिमित्ते ।
मङ्गलशकुनैः प्रास्थानिकैश्च वनसम्प्रवेशः स्यात् ॥ इति ।