रूपमण्डन एवं देवमूर्त्ति-प्रकरणम् (मण्डन सूत्रधार - प्राचीन मूर्तिकला एवं देव-प्रतिमा लक्षण सटीक)

षष्ठोऽध्यायः १२१
[ बाणलिङ्गपरीक्षा ]
त्रिपञ्च(नारं?वारं) यस्यैव तुलासाम्यं (जनायते?न जायते)
तदा बाणं समाख्यातं शेषं पाषाणसम्भवम् ॥ १०४ ॥
[ वर्ज्यबाणलिङ्गानि ]
स्थूलं वरञ्च दीर्घञ्च (स्फटिकं ? स्फुटितं) (छिन्न?छिद्र)संयुक्तम् ।
बिन्दुयुक्तञ्च शूलाग्रं कृष्णञ्च (वि?चि)पिटं तथा ॥ १०५ ॥
(वक्तृ?वक्र)ञ्च मध्यहीनञ्च बहुवर्णञ्च यद् भवेत् ।
वर्जयेन्मतिमाँल्लिङ्गं सर्वदोषकरं यतः ॥ १०६ ॥
[ क्वचित् पाषाणस्यापि पूज्यत्वम् ]
महानदीसमुद्भूतं सिद्धक्षेत्रादिसम्भवम् ।
पाषाणं परया भक्त्या लिङ्गवत् पूजयेत् सदा ॥ १०७ ॥
[ यथातथावस्थितस्यापि बाणस्य प्राशस्त्यम् ]
पुष्पपीठमपीठं वा मन्त्रसंस्कारवर्जितम् ।
भुक्तिमुक्तिकरं बाणं सर्वप्रासादपीठकम् ॥ १०८ ॥
[ भोगदबाणलक्षणम् ]
ऊर्ध्वस्थूलं कृशं चाधो यदा लिङ्गं निवेशयेत् ।
तदा भोगं विजानीयात् पुत्रपौ(त्रा?त्र)श्च वर्धते ॥ १०६ ॥
१०४ । बाणलिङ्गपरीक्षाम्राह—त्रिपञ्चवारमिति । यस्यैवेत्येवकारो भिन्नक्रमे । यस्य
त्रिपञ्चवारं पञ्चदशवारम् एव तुलासाम्यं न जायते प्रतिवारमेव मानं भिद्यते इत्यर्थः, तदा बाणं
बाणलिङ्गं समाख्यातं कथितं मुनिभिरिति शेषः ; ‘अमेयः खलु भगवानि’ति भावः ।
१०७ । महानदीति । रूपमण्डने (अ० ४, श्लो० ७८) ‘ग्रन्थान्तरे’ इत्युपक्रम्यायं
श्लोकः पठितः । लिङ्गवदिति बाणवदित्यर्थः, तस्यैव प्रस्तावात् ।
१०८ । पुष्पपीठमिति । प्राणतोषणीधृतवीरमित्रोदयेऽयं श्लोकः ‘पुष्पपीठ’मित्यत्र
‘तत् सपीठ’मिति, भुक्तिमुक्तिकरमित्यत्र ‘सिद्धिमुक्तिकप्रद’मिति ‘पीठक’मित्यत्र ‘पीठग’मिति च
विपरिवर्त्तनेनोपलभ्यते । एवमन्यान्यपि लक्षणानि पौराणिकान्येवेति द्रष्टव्यम् ।
देवता—१६