पूर्णप्रज्ञ भाष्य (श्रीमन् मध्वाचार्य - द्वैत वेदान्त ब्रह्मसूत्र महाभाष्य जगन्नाथदीपिका सटीक)

( २२ ) श्रीमद्ब्रह्मसूत्राधिकरणविषयसूचिका.
अधि०। सूत्र०। विषयाः ।
रोति इति निरूपणम् ॥
२५ ४३ ब्रह्मसाक्षात्कारार्थं श्रवणमननध्यानरूपोपासना कर्त
व्या , श्रवणेन तत्त्वज्ञानं , मननात् तन्निश्चयः ,
ध्यानात् अपरोक्षः इति निरूपणम् ॥
२६ ४४ केवलं श्रवणमात्रेण ज्ञानं न संभवति , गुरुप्रसादपू
र्वकश्रवणेनैव ज्ञानं इति निरूपणम् ॥
२७ ४५ गुरुप्रसादः बलीयान् इति निरूपणम् ॥
२८ ४६-४७ पूर्वगुरुसमानश्चेत् गुर्वनुज्ञया अन्यगुरुः स्वीका
र्यः अधिकश्चेत् पूर्वानुज्ञां विनैव अन्यगुरुः स्वी
कार्यः इति निरूपणम् ॥
२९ ४८-४९ अपरोक्षज्ञानमेव मोक्षकारणमिति निरूपणम् ॥
३० ५० “ज्ञानात् मोक्षः” इति वचनं ‘कर्मणा मोक्षः’ इति वच
नेन बाधितं न भवतीति निरूपणम् ॥
३१ ५१ ब्रह्मदर्शनं श्रवणादिमात्रेण न भवति, किन्तु हरिगुरु
भक्तिशमदमादिभिश्च इति निरूपणम् ॥
३२ ५२ यथातथा उपासनाभेदः तथातथा दर्शनभेदः इति नि
रूपणम् ॥
३३ ५३ सामान्यतः भगवदवतारदर्शनात् न मुक्तिः, किन्तु
स्वयोग्यरूपदर्शनादेव मुक्तिः इति निरूपणम् ॥
३४ ५४ परमात्मप्रसादादेव अपरोक्षज्ञानं, न भक्तिमात्रेण इ
ति निरूपणम् ॥
३५ ५५-५६ उपासना तत्तज्जीवयोग्यताऽनुसारिणी इति निरूपणम्॥
३६ ५७-५८ अप्रधानत्वेन अन्यदेवता अपि उपास्याः, तत्रापि अ
धमगुणाः उत्तमेषु उपसंहार्याः, न उत्तमगुणाः अ
धमेषु इति निरूपणम् ॥
३७ ५९ पूर्णत्वरूपगुणेन परमात्मा उपास्यः इति निरूपणम्॥
३८ ६० परमात्मगुणेषु पूर्णत्वं जीवानां योग्यताऽनुसारेण प्रती
यते इति निरूपणम् ॥
३९ ६१ योग्यताऽनुसारेण कर्तव्योपासनानन्तरं अन्यरूपोपास
नाऽपि इच्छानुसारेण कर्तव्या इति निरूपणम् ॥

श्रीमद्ब्रह्मसूत्राधिकरणविषयसूचिका. ( २३ )
अधि०। सूत्र०। विषयाः ।
४० ६२ काम्यापेक्षी कामानुसारेण कामसाधनगुणविशिष्ट
या उपासनां कुर्यात्, तद्रहितः मुमुक्षुस्तु न कुर्या
त् इति निरूपणम् ॥
४१ ६३-६६ देवैः स्वोत्पादकाङ्गत्त्वेन परमात्मा उपास्यः इति नि
रूपणम् ॥
४२ ६७-६८ पूर्वोक्ताङ्गोपासना देवव्यतिरिक्तैः न कर्तव्या इति नि
रूपणम् ॥
: -*- :
तृतीयाध्यायस्य चतुर्थः पादः ।
१ १-९ अपरोक्षज्ञानात् सर्वपुरुषार्थप्राप्तिरिति निरूपणम् ॥
२ १०-१२ सर्वेषां अपरोक्षज्ञाने अधिकारो नास्ति परन्तु वेदा
ध्ययनवतामेव अधिकारः इति निरूपणम् ॥
३ १३ सर्वेषामपि एकप्रकारेण ज्ञानाधिकारः न , किन्तु यो
ग्यतातारतम्यानुसारेण इति समर्थनम् ॥
४ १४-३३ मनुष्येषु ज्ञानिनां अपि यथेष्टाचरणं न निषिद्धप्रवृत्ति
विषयं , तर्हि तेषां दुष्कर्मानुष्ठानेन मोक्षहानिः न
भवति मोक्षफले एव ह्रासो भवति सत्कर्मानुष्ठाने
न फलाधिक्यं भवतीति , देवाः एव कामचरणा
नुज्ञावन्तः तत्रापि अनुष्ठेयकार्याणां मध्ये एव का
मचरणमिति, विरिञ्चस्तु यथेच्छाचरणविधिमान्
इति निरूपणम् ॥
५ ३४-४० श्रवणमननादिषु यत्नवतामपि ज्ञानयोग्यानामेव ज्ञा
नं संभवति न अयोग्यानां इति निरूपणम् ॥
६ ४१-४३ उत्तमाधिकारिणां पदं अधमाधिकारिभिः नापेक्षणी
यं इति निरूपणम् ॥
७ ४४-४६ ज्ञानादिफलं इन्द्रियाद्यभिमानिदेवानामेव मुख्यं प्रजा
नां अल्पं इति निरूपणम् ॥
८ ४७-४८ गृहस्थाश्रमिणः आश्रमिषु उत्तमाः न भवन्ति, कि
न्तु यतय एव इति निरूपणम् ॥
९ ४९ अयोग्यानां उपदेशः न कर्तव्यः इति निरूपणम् ॥

( २४ ) श्रीमद्ब्रह्मसूत्राधिकरणविषयसूचिका.
अधि०। सूत्र०। विषयाः ।
१० ५० प्रारब्धकर्मप्रतिबन्धाभावे श्रवणमननादिभिः तज्जन्म-
न्येव ज्ञानं सम्भवति अन्यथा जन्मान्तरे इति नि-
रूपणम् ॥
११ ५१ ज्ञानिनोऽपि प्रारब्धकर्मप्रतिबन्धाभावे तच्छरीरपाता-
नन्तरमेव मोक्षः इति निरूपणम् ॥
:—*—:
चतुर्थाध्यायस्य प्रथमः पादः ।
१ १-२ श्रवणमननादीनां आवृत्तिः कर्तव्येति निरूपणम् ॥
२ ३ विष्णुः मम स्वामी इत्युपासना कर्तव्येति निरूपणम् ॥
३ ४ नामादिप्रतिमायां ब्रह्मदृष्टिः न कर्तव्या, किन्तु तत्र
स्थितत्वेन उपासना कार्येति निरूपणम् ॥
४ ५ परमात्मनः ब्रह्मत्वेन उपासना कर्तव्येति निरूपणस् ॥
५ ६ परमात्मनः अवयवे आदित्यादिजनकत्वोपासना देवै-
रेव कार्या इति निरूपणम् ॥
६ ७-११ आसीनस्सन् उपासनां कुर्यादिति निरूपणम् ॥
७ १२ मोक्षपर्यन्तं उपासना कर्तव्या मोक्षेऽपि उपासना अ-
स्ति इति निरूपणम् ॥
८ १३-१९ परमात्माऽपरोक्ष्ये जाते पूर्वतनयोः अनारब्धयोः अन-
भीष्टयोश्च पुण्यपापयोः नाशः उत्तरयोः अनारब्ध-
योः अनभीष्टयोः पुण्यपापयोः असंबन्धः भवति ।
भगवद्द्वेषिणः तमसि पतने सति पुण्यस्य असंब-
न्धः भवति ज्ञानिकृतपुण्यकर्म मोक्षे अतिशयफला-
य भवति इति निरूपणम् ॥
:— ❦ —:
चतुर्थाध्यायस्य द्वितीयः पादः ।
१ १-२ उमा रुद्रे विलीयते सर्वे देवाः नियम्यनियामकभा-
वानुसारेण नियामकेषु विलीयन्ते इति निरूपणम्॥
२ ३ मनोऽभिमानी रुद्रः मुख्यप्राणे विलीयते इति निरूप-
णम् ॥
३ ४ मुख्यप्राणः परमात्मनि विलीयते इति निरूपणम् ॥

श्रीमद्ब्रह्मसूत्राधिकरणविषयसूचिका. ( २५ )
अधि०। सूत्र०। विषयाः ।
४ ५ भूताधमदेवतानां भूताभिमानिषु लयः इति निरूप-
णम् ॥
५ ६ अग्रौ सर्वेषां लयः न इति निरूपणम् ॥
६ ७-१४ लक्ष्म्याः लयो नास्तीति निरूपणम् ॥
७ १५ सर्वे देवाः क्रमात् परमात्मनि विलीयन्ते इति निरू-
पणम् ॥
८ १६ मुक्ताः भगवदधीनाः भगवदिच्छाऽनुसारेणैव कामय-
न्तीति निरूपणम् ॥
९ १७-२१ मुक्तियोग्यानां मनुष्याणां देहादुत्क्रमणकाले हृदय-
स्य अग्रभागे ज्वलनं भवति तेन नाडीद्वारस्य प्र-
काशो भवति ब्रह्मनाड्या निष्क्रामन्ति इति निरूप-
णम् ॥
१० २२ ज्ञानयोगिनः ब्रह्मप्राप्तिः कर्मयोगिनः चन्द्रप्राप्तिः गति-
स्मरणानुसारेण भवति इति निरूपणम् ॥
:—
चतुर्थाध्यायस्य तृतीयः पादः ।
१ १ ब्रह्मप्राप्तिमार्गेः अर्चिरादिरिति निरूपणम् ॥
२ २ अर्चिर्मार्गेण गत्वा वायुलोकः प्राप्यः इति निरूपणम् ॥
३ ३ संवत्सराभिमानिलोकप्राप्त्यनन्तरं तटिल्लोकप्राप्तिः त-
दनन्तरं वरुणलोकप्राप्तिरिति निरूपणम् ॥
४ ४-५ पूर्वोक्तवायुलोकः आतिवाहिकनामकवायुलोक इति
निरूपणम् ॥
५ ६ ब्रह्मप्राप्तिमार्गेषु मुख्यवायुलोक एव अन्तिमप्राप्य इति
निरूपणम् ॥
६ ७-१६ वायुः व्याप्‍तोपासकान् परं ब्रह्म नयति अन्यांस्तु का-
र्यं ब्रह्म नयति इति निरूपणम् ॥
—:०:—
चतुर्थाध्यायस्य चतुर्थः पादः ।
१ १ जीवः परमात्मानं प्राप्य तं अविहाय स्वस्वरूपेण स-
र्वान् भोगान् अनुभवतीति निरूपणम् ॥

( २६ ) श्रीमद्ब्रह्मसूत्राधिकरणविषयसूचिका.
अधि०। सूत्र०। विषयाः ।
२ २ यः परमात्मानं प्राप्य भोगं अनुभवति इति उक्तः सः
मुक्त एव इति निरूपणम् ॥
३ ३ मुक्तप्राप्यं परं ज्योतिः परमात्मैव इति निरूपणम् ॥
४ ४ परमात्मनि प्रविष्टः जीवः परमात्मभुक्तभोगानेव अ-
नुभवति इति निरूपणम् ॥
५ ५-७ परमात्मनि प्रविष्टः मुक्तजीवः स्वस्वरूपदेहेन परमा-
त्मदेहेनापि भोगाननुभवति इति निरूपणम् ॥
६ ८ मुक्तः स्वसङ्कल्पमात्रेण भोगाननुभवति इति निरूप-
णम् ॥
७ ९ मुक्तानां स्वाचार्याद्विज्ञानप्रदातृभ्यः अन्ये अधिपत-
यः न सन्ति इति निरूपणम् ॥
८ १०-१६ मुक्ताः शुद्धसत्त्वमयदेहेन चिद्रूपदेहेन वा भोगान-
नुभवन्ति इति निरूपणम् ॥
९ १७-२० मुक्ताः जगत्सृष्ट्यादिव्यतिरिक्तान् कामाननुभवन्ति
इति निरूपणम् ॥
१० २१-२२ मुक्तस्य आनन्दे वृद्धिह्रासौ न स्तः भगवदुपासना तु
सुखरूपैव न साधनभूता इति निरूपणम् ॥
११ २३ मुक्तस्य पुनरावृत्तिर्नास्ति इति निरूपणम् ॥
—:❖:—

श्रीमद्बादरायणप्रणीतब्रह्मसूत्राणांवर्णानुक्रमसूचीका ॥
अ अ. पा. सूत्र.
अंशो नानाव्यपदेशादन्यथा चापि दाशकित- } २ ३ ४३
वादित्वमधीयत एके . . . . }
अकरणत्वाच्च न दोषस्तथा हि दर्शयति . . २ ४ १२
अक्षरधियां त्वविरोधः सामान्यतद्भावाभ्यामौ- } ३ ३ ३४
पसदवत्तदुक्तम् . . . . }
अक्षरमम्बरान्तधृतेः . . . . १ ३ १०
अग्निहोत्रादि तु तत्कार्यायैव तद्दर्शनात् . . ४ १ १६
अग्न्यादिगतिश्रुतेरिति चेन्न भाक्तत्वात् . . ३ १ ४
अङ्गावबद्धास्तु न शाखासु हि प्रतिवेदम् . . ३ ३ ५७
अङ्गित्वानुपपत्तेः . . . . २ २ ८
अङ्गेषु यथाश्रयभावः . . . . ३ ३ ६३
अचलत्वं चापेक्ष्य . . . . ४ १ ९
अगवश्च . . . . २ ४ ८
अणुश्च . . . . २ ४ १३
अत एव च नित्यत्वम् . . . . १ ३ २९
अत एव च सर्वाण्यनु . . . . ४ २ २
अत एव चाग्नीन्धनाद्यनपेक्षा . . . . ३ ४ २५
अत एव चानन्याधिपतिः . . . . ४ ४ ९
अत एव चोपमा सूर्यकादिवत् . . . . ३ २ १८
अत एव न देवता भूतं च ॥ . . . . १ २ २७
अत एव प्राणः . . . . १ १ २३
अतः प्रबोधोऽस्मात् . . . . ३ २ ८
अतश्चायनेऽपि हि दक्षिणे . . . . ४ २ २१
अतस्त्वितरज्ज्यायो लिङ्गाच्च . . . . ३ ४ ३९
अतिदेशाच्च . . . . ३ ३ ४७
अतोऽनन्तेन तथाहि लिङ्गम् . . . . ३ २ २७
अतोऽन्यदपीत्येकेषामुभयोः . . . . ४ १ १७
अत्ता चराचरग्रहणात् . . . . १ २ ९
अथातो ब्रह्मजिज्ञासा . . . . १ १ १
अदृश्यत्वादिगुणको धर्मोक्तेः . . . . १ २ २१
अदृष्टानियमात् . . . . . . २ ३ ५१

२ श्रीमद्बादरायणप्रणीतब्रह्मसूत्राणां—
अ. पा. सूत्रं.
अधिकं तु भेदनिर्देशात् . . २ १ २२
अधिकोपदेशात्तु बादरायणस्यैवं तद्दर्शनात् ३ ४ ८
अधिष्ठानानुपपत्तेश्च . . २ २ ३९
अध्ययनमात्रवतः . . ३ ४ १२
अनभिभवं च दर्शयति . . ३ ४ ३५
अनवस्थितेरसम्भवाच्च नेतरः . . १ २ १७
अनारब्धकार्ये एव तु पूर्वे तदवधेः ४ १ १५
अनाविष्कुर्वन्नन्वयात् . . ३ ४ ४९
अनावृत्तिः शब्दादनावृत्तिः शब्दात् . . ४ ४ २२
अनियमः सर्वेषामविरोधाच्छब्दानुमानाभ्याम् ३ ३ ३२
अनिष्टादिकारिणामपि च श्रुतम् . . ३ १ १३
अनुकृतेस्तस्य च . . १ ३ २२
अनुज्ञापरिहारौ देहसम्बन्धाज्ज्योतिरादिवत् २ ३ ४८
अनुपपत्तेस्तु न शारीरः . . १ २ ३
अनुबन्धादिभ्यः . . ३ ३ ५१
अनुष्ठेयं बादरायणः साम्यश्रुतेः ३ ४ १९
अनुस्मृतेर्बादरिः . . १ २ ३०
अनुस्मृतेश्च . . २ २ २५
अनेन सर्वगतत्वमायामशब्दादिभ्यः ३ २ ३८
अन्तर उपपत्तेः . . १ २ १३
अन्तरा चापि तु तद्दृष्टेः . . ३ ४ ३६
अन्तरा भूतग्रामवदितिचेत्तदुक्तम् ३ ३ ३५
अन्तरा विज्ञानमनसी क्रमेण तल्लिङ्गादिति चेन्ना } २ ३ १५
विशेषात् . . }
अन्तर्याम्यधिदैवादिषु तद्धर्मव्यपदेशात् . . १ २ १८
अन्तवत्त्वमसर्वज्ञता वा . . २ २ ४१
अन्तस्तद्धर्मोपदेशात् . . १ १ २०
अन्त्यावस्थितेश्चोभयनित्यत्वादविशेषात् . . २ २ ३६
अन्यत्राभावाच्च न तृणादिवत् . . २ २ ५
अन्यथात्वं च शब्दादिति चेन्नाविशेषात् . . ३ ३ ७
अन्यथानुमितौ च ज्ञशक्तिवियोगात् . . २ २ ९

वर्णानुक्रमसूचीका । ३
अ. पा. सूत्र.
अन्यथा भेदानुपपत्तिरिति चेन्नोपदेशवत् ३ ३ ३७
अन्यभावव्यावृत्तेश्च . . १ ३ १२
अन्याधिष्ठिते पूर्ववदभिलाषात् ३ १ २४
अन्यार्थे तु जैमिनिः प्रश्नव्याख्यानाभ्यामपि चैवमेके १ ४ १९
अन्यार्थश्च परामर्शः . . १ ३ २०
अन्वयादिति चेत्स्यादवधारणात् . . ३ ३ १८
अपरिग्रहाच्चात्यन्तमनपेक्षा . . २ २ १७
अपि सप्त . . . . ३ १ १५
अपि स्मर्यते . . . . १ ३ २३
,, ,, . . . . २ ३ ४५
,, ,, . . . . ३ ४ ३०
,, ,, . . . . ३ ४ ३७
अपि चैवमेके . . . . ४ २ १३
अपि संराधने प्रत्यक्षानुमानाभ्याम् . . ३ २ २४
अपीतौ तद्वत्प्रसङ्गादसमञ्जसम् . . २ १ ९
अप्रतीकालम्बनानयतीति बादरायण उभयथा } ४ ३ १५
च दोषात्तत्क्रतुश्च . . . . }
अबाधाच्च . . . . ३ ४ २९
अम्बुवदग्रहणात्तु न तथात्वम् . . ३ २ १९
अभावं बादरिराह ह्येवम् . . . . ४ ४ १०
अभिध्योपदेशाच्च १ ४ २४
अभिमानिव्यपदेशस्तु विशेषानुगतिभ्याम् २ १ ६
अभिव्यक्तेरित्याश्मरथ्यः . . १ २ २९
अभिसंध्यादिष्वपि चैवम् . . २ ३ ५२
अभ्युपगमेऽप्यर्थाभावात् . . २ २ ६
अरूपवदेव हि तत्प्रधानत्वात् . . ३ २ १४
अर्चिरादिना तत्प्रथितेः . . ४ ३ १
अर्भकौकस्त्वात्तद्व्यपदेशाच्च नेति चेन्न निचा } १ २ ७
य्यत्वादेवं व्योमवच्च . . . . }
अल्पश्रुतेरिति चेत्तदुक्तम् . . १ ३ २१
अवस्थितिवैशेष्यादिति चेन्नाभ्युपगमाद्धृदि हि २ ३ २५

४ श्रीमद्बादरायणप्रणीतब्रह्मसूत्राणां—
अ. पा. सूत्रं.
अवस्थितेरिति काशकृत्स्नः .. .. १ ४ २३
अविभागेन दृष्टत्वात् .. .. ४ ४ ४
अविभागो वचनात् .. .. ४ २ १६
अविरोधश्चन्दनवत् .. .. २ ३ २४
अशुद्धमिति चेन्न शब्दात् .. .. ३ १ २७
अश्मादिवच्च तदनुपपत्तिः .. .. २ १ २४
अभूतत्वादिति चेन्नेष्टादिकारिणां प्रतीतेः .. ३ १ ६
असति प्रतिज्ञोपरोधो यौगपद्यमन्यथा .. २ २ २१
असदिति चेन्न प्रतिषेधमात्रत्वात् .. २ १ ८
असद्व्यपदेशान्नेति चेन्न धर्मान्तरेण वाक्यशेषात् २ १ १८
असंततेश्चाव्यतिकरः .. .. २ ३ ४९
असंभवस्तु सतोऽनुपपत्तेः .. .. २ ३ ९
असार्वत्रिकी .. .. ३ ४ १०
अस्ति तु .. .. २ ३ २
अस्मिन्नस्य च तद्योगं शास्ति .. १ १ १९
अस्यैव चोपपत्तेरूष्मा .. .. ४ २ ११
आ
आकाशास्तल्लिङ्गात् .. .. १ १ २२
आकाशे चाविशेषात् .. .. २ २ २४
आकाशोऽर्थान्तरत्वादिव्यपदेशात् .. १ ३ ४१
आचारदर्शनात् .. .. ३ ४ ३
आतिवाहिकस्तल्लिङ्गात् .. .. ४ ३ ४
आत्मकृतेः परिणामात् .. .. १ ४ २७
आत्मगृहीतिरितरवदुत्तरात् .. ३ ३ १७
आत्मनि चैवं विचित्राश्च हि .. २ १ २९
आत्मशब्दाच्च .. .. ३ ३ १६
आत्मा प्रकरणात् .. .. ४ ४ ३
आत्मेति तूपगच्छन्ति ग्राहयन्ति च .. ४ १ ३
आदरादलोपः .. .. ३ ३ ४१
आदित्यादिमतयश्चाङ्ग उपपत्तेः .. ४ १ ६
आध्यानाय प्रयोजनाभावात् .. ३ ३ १५

वर्णानुक्रमसूचिका । ५
अ. पा. सूत्रं.
आनन्दमयोऽभ्यासात् . . . . १ १ १२
आनन्दादयः प्रधानस्य . . . . ३ ३ १२
आनर्थक्यमिति चेन्न तदपेक्षत्वात् . . ३ १ ११
आनुमानिकमप्येकेषामिति चेन्न शरीररूपक } १ ४ १
विन्यस्तगृहीतैर्दर्शयति च . . }
आपः . . . . २ ३ ११
आप्रायणात्तत्रापि हि दृष्टम् . . ४ १ १२
आभास एव च . . . . २ ३ ५०
आमनन्ति चैनमस्मिन् . . . . १ २ ३२
आर्त्विज्यमित्यौडुलोमिस्तस्मै हि परिक्रियते ३ ४ ४५
आवृत्तिरसकृदुपदेशात् . . . . ४ १ १
आसीनः संभवात् . . . . ४ १ ७
आह च तन्मात्रम् . . . . ३ २ १६
इ
इतरपरामर्शात्स इति चेन्नासंभवात् . . १ ३ १८
इतरव्यपदेशाद्धिताकरणादिदोषप्रसक्तिः २ १ २२
इतरस्याप्येवमसंश्लेषः पाते तु . . ४ १ १४
इतरेतरप्रत्ययत्वादिति चेन्नोत्पत्तिमात्रनिमित्त } २ २ १९
त्वात् }
इतरे त्वर्थसामान्यात् . . . . ३ ३ १४
इतरेषां चानुपलब्धेः . . . . २ १ २
इयदामननात् . . . . . . ३ ३ ३५
ई
ईक्षतिकर्मव्यपदेशात्सः . . . . १ ३ १३
ईक्षतेर्नाशब्दम् . . . . १ १ ५
उ
उत्क्रमिष्यत एवंभावादित्यौडुलोमिः . . १ ४ २२
उत्क्रान्तिगत्यागतीनाम् . . . . २ ३ २०
उत्तराच्चेदाविर्भूतस्वरूपस्तु . . . . १ ३ १९
उत्तरोत्पादे च पूर्वनिरोधात् . . २ २ २०
उत्पत्त्यसंभवात् . . . . २ २ ४२

६ श्रीमद्बादरायणप्रणीतब्रह्मसूत्राणां—
अ. पा. सूत्रं.
उदासीनानामपि चैवं सिद्धिः .. २ २ २७
उपदेशभेदान्नेति चेन्नोभयस्मिन्नप्यविरोधात् १ १ २७
उपादानात् .. .. .. २ ३ ३५
उपपत्तेश्च .. .. .. ३ २ ३६
उपपद्यते चाप्युपलभ्यते च .. .. २ १ ३७
उपपन्नस्तल्लक्षणार्थोपलब्धेर्लोकवत् .. ३ ३ ३१
उपपूर्वमपीत्येके भावमशनवत्तदुक्तम् .. ३ ४ ४२
उपमर्द्दं च .. .. .. ३. ४ १६
उपलब्धिवदनियमः .. .. २ ३ ३७
उपसंहारदर्शनान्नेति चेत्क्षीरवद्धि .. २ १ २४
उपसंहारोऽर्थाभेदाद्विधिशेषवत्समाने च .. ३ ३ ५
उपस्थितेस्तद्वचनात् .. .. ३ ३ ४२
उभयथा च दोषात् .. .. २ २ १६
,, ,, .. .. २ २ २३
उभयथापि न कर्मातस्तदभावः .. २ २ १२
उभयव्यपदेशात्त्वहिकुण्डलवत् .. .. ३ २ २८
उभयव्यामोहात्तत्सिद्धेः .. .. ४ ३ ५
ऊ
ऊर्ध्वरेतस्सु च शब्दे हि .. .. ३ ४ १७
ए
एक आत्मनः शरीरे भावात् .. .. ३ ३ ५५
एतेन मातरिश्वा व्याख्यातः.. .. २ ३ ८
एतेन योगः प्रत्युक्तः .. .. २ १ ३
एतेन शिष्टा अपरिग्रहा अपि व्याख्याताः.. २ १ १२
एतेन सर्वे व्याख्याता व्याख्याताः .. १ ४ २९
एवं चात्मा कार्त्स्न्यम् .. .. २ २ ३४
एवं मुक्तिफलानियमस्तदवस्थावधृतेस्तदवस्था } ३ ४ ५१
वधृतेः }
एवमप्युपन्यासात्पूर्वभावादविरोधं बादरायणः ४ ४ ७
ऐ
ऐहिकमप्रस्तुतप्रतिबंधे तद्दर्शनात् .. ३ ४ ५०

वर्णानुक्रमसूचिका। ७
अ. पा. सूत्र.
क
कम्पनात् .. .. १ ३ ३९
करणवच्चेन्न भोगादिभ्यः .. .. २ २ ४०
कर्ता शास्त्रार्थवत्त्वात् .. .. २ ३ ३३
कर्मकर्तृव्यपदेशाच्च .. .. १ २ ४
कल्पनोपदेशाच्च मध्वादिवदविरोधः .. १ ४ ११
कामकारेण चैके .. .. ३ ४ १५
कामाच्च नानुमानापेक्षा .. .. १ १ १८
कामादितरत्र तत्र चायतनादिभ्यः .. ३ ३ ४०
काम्यास्तु यथाकामं समुच्चीयेरन्न वा पूर्वहेत्व- ❫ ३ ३ ६२
भावात्
कारणत्वेन चाकाशादिषु यथाव्यपदिष्टोक्तेः १ ४ १४
कार्ये बादरिरस्य गत्युपपत्तेः .. .. ४ ३ ७
कार्याख्यानादपूर्वम् .. .. ३ ३ १९
कार्यात्यये तदध्यक्षेण सहातः परमभिधानात् ४ ३ १०
कृतप्रयत्नापेक्षस्तु विहितप्रतिषेधावैयर्थ्यादिभ्यः २ ३ ४२
कृतात्ययेऽनुशयवान् दृष्टस्मृतिभ्याम् .. ३ १ ८
कृत्स्नभावात्तु गृहिणोपसंहारः .. ३ ४ ४७
कृत्स्नप्रसक्तिर्निरवयवत्वशब्दकोपो वा .. २ १ २७
क्षणिकत्वाच्च .. .. २ २ ३१
क्षत्रियत्वावगतेश्चोत्तरत्र चैत्ररथेन लिङ्गात् १ ३ ३५
ग
गतिशब्दाभ्यां तथा हि दृष्टं लिङ्गं च .. १ ३ १५
गतिसामान्यात् .. .. १ १ १०
गतेरर्थवत्त्वमुभयथान्यथा हि विरोधः .. ३ ३ ३०
गुणसाधारण्यश्रुतेश्च .. .. ३ ३ ६६
गुणाद्वा लोकवत् .. .. २ ३ २६
गुहां प्रविष्टावात्मानौ हि तद्दर्शनात् .. १ २ ११
गौणश्चेन्नात्मशब्दात् .. .. १ १ ६
गौण्यसंभवात् .. .. २ ३ ३

८ श्रीमद्बादरायणप्रणीतब्रह्मसूत्राणां—
अ. पा. सूत्रं.
च
चक्षुरादिवत्तु तत्सहशिष्ट्यादिभ्यः .. २ ४ ११
चमसवदविशेषात् .. १ ४ ९
चरणादिति चेन्नोपलक्षणार्थेति कार्ष्णाजिनिः ३ १ १०
चराचरव्यपाश्रयस्तु स्यात्तद्व्यपदेशो भाक्त \Bigg} २ ३ १६
स्तद्भावभावित्वात्
चितिमात्रेण तदात्मकत्वादित्यौडुलोमिः .. ४ ४ ६
छ
छंदत उभयाविरोधात् .. .. ३ ३ २९
छंदोऽभिधानान्नेति चेन्न तथा चेतोर्पणनिगदात् \Bigg} १ १ २५
था हि दर्शनम्
ज
जगद्वाचित्वात् .. .. .. १ ४ १६
जगद्व्यापारवर्जम् .. .. .. ४ ४ १७
जन्माद्यस्य यतः .. .. .. १ १ २
जीवमुख्यप्राणलिङ्गादिति चेन्न व्याख्यातम् १ ४ १८
जीवमुख्यप्राणलिङ्गान्नेति चेन्नोपासात्रैविध्या \Bigg} १ १ ३१
दाश्रितत्वादिह तद्योगात्
ज्ञेयत्वावचनाच्च .. .. .. १ ४ ४
ज्ञोऽत एव .. .. .. २ ३ १८
ज्योतिराद्यधिष्ठानं तु तदामननात् .. २ ४ १५
ज्योतिरुपक्रमात्तु तथा ह्यधीयत एके .. १ ४ १०
ज्योतिर्दर्शनात् .. .. .. १ ३ ४०
ज्योतिश्चरणाभिधानात् .. .. .. १ १ २४
ज्योतिषि भावाच्च .. .. .. १ ३ ३२
ज्योतिषैकेषामसत्यन्ने .. .. .. १ ४ १४
त
त इंद्रियाणि तद्व्यपदेशादन्यत्र श्रेष्ठात् .. २ ४ १८
तच्छ्रुतेः .. .. .. ३ ३ ४
तडितोऽधि वरुणः संबंधात् .. .. ४ २ ३

वर्णानुक्रमसूचीका । ९
अ. पा. सूत्रं.
तत्तु समन्वयात् . . . . १ १ ४
तत्पूर्वकत्वाद्वचः . . . . २ ४ ५
तत्प्राक्श्रुतेश्च . . . . २ ४ ४
तत्रापि च तद्व्यापारादविरोधः . . ३ १ १७
तत्स्वाभाव्यापत्तिरुपपत्तेः . . . . ३ १ २४
तथाचैकवाक्योपबंधात् . . . . ३ ४ २४
तथान्यप्रतिषेधात् . . . . ३ २ ३७
तथा प्राणाः . . . . २ ४ १
तदधिगम उत्तरपूर्वाघयोरश्लेषविनाशौ तद्व्य- } ४ १ १३
पदेशात् . . . . . . }
तदधीनत्वादर्थवत् . . . . १ ४ ३
तदनन्यत्वमारंभणशब्दादिभ्यः . . २ १ १४
तदन्तरप्रतिपत्तौ रंहति संपरिष्वक्तः प्रश्ननिरू- } ३ १ १
पणाभ्याम् . . . . . . }
तद्भावो नाडीषु तच्छ्रुतेरात्मनि ह . . ३ २ ७
तद्भावनिर्धारणे च प्रवृत्तेः . . . . १ ३ ३७
तदभिध्यानादेव तु तल्लिङ्गात्सः . . २ ३ १३
तदव्यक्तमाह हि . . . . ३ २ २३
तदपीतेः संसारव्यपदेशात् . . ४ २ ८
तदुपर्यपि बादरायणः संभवात् . . १ ३ २६
तदोकोग्रज्वलनं तत्प्रकाशितद्वारो विद्यासाम- } ४ २ १७
र्थ्यात्तच्छेषगत्यनुस्मृतियोगाच्च हार्दानुगृहीतः }
शताधिकया . . . . }
तद्गुणसारत्वानु तद्व्यपदेशः प्राज्ञवत् . . २ ३ २९
तद्भूतस्य तु तद्भावो जैमिनेरपि नियमात्तद्रूपा- } ३ ४ ४०
भावेभ्यः . . . . . . }
तद्भूतो विधानात् . . . . ३ ४ ६
तद्धेतुव्यपदेशाच्च . . . . १ १ १४
तन्निर्धारणार्थनियमस्तद्दृष्टेः पृथग्ध्यप्रतिबंधः } ३ ३ ४२
फलम् . . . . . . }
२

१० श्रीमद्बादरायणप्रणीतब्रह्मसूत्राणां—
अ. पा. सूत्रं.
तन्निष्ठस्य मोक्षोपदेशात् . . १ १ ७
तन्मनः प्राण उत्तरात् . . . . ४ २ ३
तन्वभावे संध्यवदुपपत्तेः . . . . ४ ४ १३
तर्काप्रतिष्ठानादप्यन्यथानुमेयमिति चेदेवमप्य् } २ १ १२
निर्मोक्षप्रसङ्गः . . . . }
तस्य च नित्यत्वात् . . . . २ ४ १७
तानि परे तथाह्याह . . . . ४ २ १५
तुल्यं तु दर्शनम् . . . . ३ ४ ९
तृतीये शब्दावरोधः संशोकजस्य . . ३ १ २२
तेजोऽतस्तथा ह्याह . . . . २ ३ १०
त्रयाणामेव चैवमुपन्यासः प्रश्नश्च . . १ ४ ७
त्र्यात्मकत्वात्तु भूयस्त्वात् . . . . ३ १ २
द
दर्शनाच्च . . . . . . ३ १ २१
,, ,, . . . . . . ३ २ २१
दर्शनात् . . . . . . ३ २ ३३
दर्शनाच्च . . . . . . ३ ३ ४९
,, ,, . . . . . . ३ ३ ६८
,, ,, . . . . . . ४ ३ १३
दर्शयति च . . . . . . ३ ३ ५
,, ,, . . . . . . ३ ३ २३
दर्शयति चाथो अपि स्मर्यते . . ३ २ १७
दहर उत्तरेभ्यः . . . . १ ३ १४
दृश्यते च . . . . . . २ १ ७
दृश्यते तु . . . . . . २ १ ६
देवादिवदपि लोके . . . . २ १ २५
देहयोगाद्वासोऽपि . . . . ३ २ ६
द्युभ्वाद्यायतनं स्वशब्दात् . . . . १ ३ १
द्वादशाहवदुभयविधं बादरायणोऽतः . . ४ ४ १२
ध
धर्मं जैमिनिरत एव . . . . ३ २ ४१

वर्णानुक्रमसूचिका । ११

अ. पा. सूत्रं.
धर्मोपपत्तेश्च .. १ ३ ९
धृतेश्च महिम्नोऽस्यास्मिन्नुपलब्धेः .. १ ३ १६
ध्यानाच्च .. .. ४ १ ८
न
न कर्माविभागादिति चेन्नानादित्वात् .. २ १ ३६
न च कर्तुः करणम् .. .. २ २ ४३
न च कार्ये प्रतिपत्त्यभिसंधिः .. ४ ३ १४
न च पर्यायादप्यविरोधो विकारादिभ्यः .. २ २ ३५
न च स्मार्तमतद्धर्माभिलापात् .. १ २ १९
न चाधिकारिकमपि पतनानुमानात्तदयोगात् ३ ४ ४१
न तु दृष्टान्तभावात् .. .. २ १ १०
न तृतीये तथोपलब्धेः .. .. ३ १ १९
न प्रतीके न हि सः .. .. ४ १ ४
न प्रयोजनवत्त्वात् .. .. २ १ ३३
न भावोऽनुपलब्धेः .. .. २ २ ३०
न भेदादिति चेन्न प्रत्येकमतद्वचनात् ॥ .. ३ २ १२
न वक्तुरात्मोपदेशादिति चेदध्यात्मसंबन्धभू- ⎫
माह्यस्मिन् .. .. ⎭ १ १ २९
न वाऽतत्सहभावश्रुतेः .. .. ३ ३ ६७
न वा प्रकरणभेदात्परोवरीयस्त्वादिवत् .. ३ ३ ८
न वायुक्रिये पृथगुपदेशात् .. .. २ ४ १०
न वा विशेषात् .. .. ३ ३ २२
न वियदश्रुतेः .. .. २ ३ १
न विलक्षणत्वादस्य तथात्वं च शब्दात् .. २ १ ४
न संख्योपसंग्रहादपि नानाभावादतिरेकाच्च ॥ १ ४ १२
न सामान्यादप्युपलब्धेर्मृत्यवन्न हि लोकापत्तिः ३ ३ ५३
न स्थानतोपि परस्योभयलिङ्गं सर्वत्र हि .. ३ २ ११
नाणुरतच्छ्रुतेरिति चेन्नेतराधिकारात् .. २ ३ २२
नातिचिरेण विशेषात् .. .. ३ १ २५
नात्माऽश्रुतेर्नित्यत्वाच्च ताभ्यः .. २ ३ १७
नाना शब्दादिभेदात् .. .. ३ ३ ६०

१२ श्रीमद्बादरायणप्रणीतब्रह्मसूत्राणां—
अ. पा. सूत्रं.
नानुमानमतच्छब्दात् .. .. १ ३ ३
नाभाव उपलब्धेः .. .. २ २ २८
नाविशेषात् .. .. .. ३ ४ १३
नासतोऽदृष्टत्वात् .. .. २ २ २६
नित्यमेव च भावात् .. .. २ २ १४
नित्योपलब्ध्यनुपलब्धिप्रसङ्गोऽन्यतरनियमो } २ ३ ३२
वान्यथा .. .. .. }
नियमाच्च .. .. .. ३ ४ ७
निर्मातारं चैके पुत्रादयश्च .. ३ २ २
निशि नेति चेन्न संबन्धात् .. .. ४ २ १९
नैतरोऽनुपपत्तेः .. .. १ १ १६
नैकस्मिन्दर्शयतो हि .. .. ४ २ ६
नैकस्मिन्नसंभवात् .. .. २ २ ३३
नोपमर्देनातः .. .. .. ४ २ १०
प
पञ्चवृत्तिर्मनोवद्व्यपदिश्यते .. २ ४ १३
पटवच्च .. .. .. २ १ २०
पत्यादिशब्देभ्यः .. .. १ ३ ४३
पत्युरसामञ्जस्यात् .. .. २ २ ३७
पयोऽम्बुवच्चेत्तत्रापि .. .. २ २ ३
परं जैमिनिर्मुख्यत्वात् .. .. ४ ३ १२
परमतः सेतून्मानसंबन्धभेदव्यपदेशेभ्यः ३ २ ३२
परात्तु तच्छ्रुतेः .. .. २ ३ ४१
पराभिध्यानात्तु तिरोहितं ततो ह्यस्य बन्धविप } ३ २ ५
र्ययौ .. .. .. }
परामर्शं जैमिनिरचोदना चापवदति हि .. ३ ४ १८
परेण च शब्दस्य ताद्विध्यं भूयस्त्वात्त्वनुबन्धः ३ ३ ५४
पारिप्लवार्था इति चेन्न विशेषितत्वात् ॥ .. ३ ४ २३
पुंस्त्वादिवत्त्वस्य सतोऽभिव्यक्तियोगात् .. २ ३ ३१
पुरुषविद्यायामपि चेतरेषामनाम्नानात् .. ३ ३ २४
पुरुषार्थोऽतः शब्दादिति बादरायणः .. ३ ४ १

वर्णानुक्रमसूची। १३
अ. पा. सूत्रं.
पुरुषाश्मवदिति चेत्तथाऽपि ॥ .. २ २ ७
पूर्वे तु बादरायणो हेतुव्यपदेशात् .. ३ २ ४२
पूर्ववद्वा . .. .. ३ २ ३०
पूर्वविकल्पः प्रकरणात्स्यात्क्रियामानसवत् ३ ३ ४६
पृथगुपदेशात् .. .. .. २ ३ २८
पृथिव्यधिकाररूपशब्दान्तरादिभ्यः २ ३ १२
प्रकरणाच्च .. .. .. १ २ १०
प्रकरणात् .. .. .. \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ } १ ३ ६
,, ,, .. .. .. \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ } १ ४ ६
प्रकरणादसंनिहितत्वाच्च .. .. ४ ४ १८
प्रकाशवच्चावैयर्थ्यम् .. .. ३ २ १५
प्रकाशवच्चावैशेष्यम् .. .. ३ २ २५
प्रकाशश्च कर्मण्यभ्यासात् .. .. ३ २ २६
प्रकाशादिवन्नैवं परः .. .. २ ३ ४६
प्रकाशाश्रयवद्वा तेजस्त्वात् .. ३ २ २९
प्रकृतिश्च प्रतिज्ञादृष्टान्तानुपरोधात् ॥ .. १ ४ २३
प्रकृतैतावत्त्वं हि प्रतिषेधति ततो ब्रवीति च
भूयः .. .. .. \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ } ३ २ २२
प्रतिज्ञाऽनुपरोधाच्च ॥ .. .. २ ४ ३
प्रतिज्ञासिद्धेर्लिङ्गमाश्मरथ्यः .. १ ४ २१
प्रतिज्ञाहानिरव्यतिरेकाच्छब्देभ्यः .. २ ३ ६
प्रतिषेधाच्च .. .. .. ३ २ ३१
प्रतिषेधादिति चेन्न शारीरात् .. ४ २ १२
प्रतिसंख्याप्रतिसंख्यानिरोधाप्राप्तिरविच्छेदात् २ २ २२
प्रत्यक्षोपदेशादिति चेन्नाधिकारिकमण्डलस्थोक्तेः ४ ४ १९
प्रथमेऽश्रवणादिति चेन्न ता एव ह्युपपत्तेः .. ३ १ ५
प्रदानवदेव हि तदुक्तम् .. ३ ३ ४४
प्रदीपवदावेशस्तथा हि दर्शयति ॥ .. ४ ४ १५
प्रदेशादिति चेन्नान्तर्भावात् ॥ .. २ ३ ५३
प्रवृत्तेश्च .. .. .. २ २ २
प्रसिद्धेश्च .. .. .. १ ३ १७

१४ श्रीमद्बादरायणप्रणीतब्रह्मसूत्राणां—
अ. पा. सूत्रं.
प्राणगतेश्च . . . . . . ३ १ ३
प्राणवता शब्दात् . . . . . . २ ४ १६
प्राणभृच्च . . . . . . १ ३ ४
प्राप्तेश्चसमंजसम् . . . . . . ३ ३ १०
प्राणस्तथाऽनुगमात् . . . . . . १ १ २८
प्राणादयो वाक्यशेषात् . . . . १ ४ १३
प्रियशिरस्त्वाद्यप्राप्तिरुपचयापचयौ हि भेदे ३ ३ १२
फ
फलमत उपपत्तेः . . . . . . ३ २ ३९
ब
बहिस्तूभयथापि स्मृतेराचाराच्च . . ३ ४ ४३
बुद्ध्यर्थः पादवत् . . . . . . ३ २ ३४
ब्रह्मदृष्टिरुत्कर्षात् . . . . . . ४ १ ५
ब्राह्मेण जैमिनिरुपन्यासादिभ्यः . . ४ ४ ५
भ
भाक्तं वाऽनात्मवित्त्वात्तथाहि दर्शयति . . ३ १ ७
भावं जैमिनिर्विकल्पाम्नानात् . . ४ ४ ११
भावं तु बादरायणोऽस्ति हि . . १ ३ ३३
भावशब्दाच्च . . . . . . ३ ४ २२
भावे चोपलब्धेः . . . . . . २ १ १६
भावे जाग्रद्वत् . . . . . . ४ ४ १४
भूतादिपादव्यपदेशोपपत्तेश्चैवम् . . १ १ २६
भूतेषु तच्छ्रुतेः . . . . . . ४ २ ५
भूमा संप्रसादादध्युपदेशात् . . १ ३ ८
भूम्नः क्रतुवज्ज्यायस्त्वं तथाच दर्शयति . . ३ ३ ५९
भेदव्यपदेशाच्च . . . . . . १ १ १७
भेदव्यपदेशाच्चान्यः . . . . १ १ २१
भेदव्यपदेशात् . . . . . . १ ३ ५
भेदश्रुतेः . . . . . . २ ४ १९
भेदान्नेति चेन्नैकस्यामपि . . . . ३ ३ २

वर्णानुक्रमसूचिका । १५
अ. पा. सूत्रं.
भोक्त्रापत्तेरविभागश्चेत्स्याल्लोकवत् . . २ १ १३
भोगमात्रसाम्यलिङ्गाच्च . . ४ ४ २२
भोगेन त्वितरे क्षपयित्वाथसंपत्स्यते ॥ . . ४ १ १९
म
मध्वादिष्वसंभवादनधिकारं जैमिनिः . . १ ३ ३१
मन्त्रवर्णात् . . . . २ ३ ४४
मन्त्रादिवद्वाऽविरोधः . . ३ ३ ५८
महद्दीर्घवद्वा ह्रस्वपरिमण्डलाभ्याम् . . २ २ ११
महद्वच्च . . . . १ ४ ८
मांसादि भौमं यथाशब्दमितरयोश्च . . २ ४ २२
मान्त्रवर्णिकमेव च गीयते . . १ १ १५
मायामात्रं तु कार्त्स्न्येनानभिव्यक्तस्वरूपत्वात् ३ २ ३
मुक्तः प्रतिज्ञानात् . . ४ ४ २
मुक्तोपसृप्यव्यपदेशात् . . १ ३ २
मुग्धेऽ