पूर्णप्रज्ञ भाष्य (श्रीमन् मध्वाचार्य - द्वैत वेदान्त ब्रह्मसूत्र महाभाष्य जगन्नाथदीपिका सटीक)

९०० ब्रह्मसूत्रभाष्यम्. [ अध्या - ३. पा - ३. ]
स्नेहानुबन्धो यस्तस्मिन् बहुमानपुरस्सरः ।
भक्तिरित्युच्यते सैव करणं परमेशितुः ॥
इति ।
( ५ ) सर्वशब्दानां ब्रह्मणि प्रवृत्तेश्च ॥ ५४ ॥
*
३५. अधिकरणम् ॥
( १ ) जीवांशानां पृथगुत्पत्तेर्नानादियोग्यतापेक्षेति न म
य मुक्तिं प्रदद्यादित्यर्थः । भक्तिरित्यनेनानुबन्धशब्दार्थ उक्तः । तत्र
प्रमाणमाह—स्नेहेति । भनु स्वानुकूलं यथा तथा बध्नाति बद्धमिव व-
शयति स्वप्रभुमित्यनुबन्धः । ‘यस्तस्मिन्’ विष्णौ ‘बहुमानपुरस्सरः’
बहुः पूर्णता मानं ज्ञानं देशकालगुणैः पूर्णत्वज्ञानपूर्वकः स्नेहः स एवा-
नुबन्धः सैव भक्तिरित्युच्यते इत्यर्थः । ननु दर्शनादौ हरेरेव कर्तृत्वे क-
थं ‘भक्तिरेवैनम्’ इति श्रुतिरुपपद्यत इत्यत आह—सैवेति । ‘परमेशि-
तुः’ परमेश्वरस्य दर्शनादिदाने सा भक्तिरेव करणमित्यर्थः । करणे
कर्तृत्वोपचार इति भावः । करणं साधनेषु प्रधानमित्यनेन साधनान्त-
राण्यनुक्त्वा भक्तेरेवाभिधाने कारणमुक्तं भवति । इतीत्यस्य मायावै-
भव इत्यनेनान्वयः ॥
( ५ ) एवं ‘हन्ता रामशरः’ इतिवत्करणेऽपि कर्तृत्वव्यपदेशदर्श-
नात्करणार्थत्वेन ‘भक्तिरेवैनम्’ इति श्रुतिमुपपाद्य प्रकारान्तरेणाप्यु-
पपादयति—सर्वेति ॥ भक्तिरित्यादिसर्वपदानामित्यर्थः । ‘ब्रह्मणि’ प-
रब्रह्मणि ‘प्रवृत्तेः’ समन्वयात् परममुख्यवृत्तेः सत्त्वात् । ब्रह्मैवैनं नय-
तीत्याद्यर्थोपपत्तेश्चोपपन्ना श्रुतिरित्यर्थः । अनेन ‘च’ यतः ‘परेण’ वा-
च्येन निमित्तेन भक्त्यादिशब्दस्य ‘ताद्विध्यं’ तस्य ‘एतैरुपायैः’ इ-
त्यादिवाक्यस्य विधा प्रकार इव प्रकारो यस्य स तद्विधस्तस्य भाव-
स्ताद्विध्यं तद्ब्रह्मन्नारायणस्य कर्तृत्ववादित्वं युक्तम्, अतो नेश्वरस्य द-
र्शनादिकर्तृत्वे श्रुत्यनुपपत्तिरिति सूत्रखण्डस्य अर्थान्तरमुक्तं भव-
ति ॥ ३४ ॥
॥ इति परेणाधिकरणम् ॥
*
३५. अधिकरणम् ॥
( १ ) अत्राधिकरणे उपासनस्यानादियोग्यतासापेक्षत्वं समर्थ्य